Please ensure Javascript is enabled for purposes of website accessibility

Μάθημα : ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ & ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ

500800 - Α. Χ. Λάζαρης, Καθηγητής Παθολογικής Ανατομικής - Κ. Καλαχάνης, Δρ Φιλοσοφίας - Μ. Γιάνναρη, M.Ed. - Δρ Ε. Μανού, Κοινωνιολόγος-Εκπαιδευτικός

ΤΟ ΜΟΝΟ ΑΝΤΙΔΟΤΟ ΣΤΗΝ ΥΠΑΡΞΙΑΚΗ ΜΟΝΑΞΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ ΕΝΑ ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΟ ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΥΔΑΙΜΟΝΙΚΗ ΥΠΑΡΞΗ

Περιγραφή

(Πιθανή ανατροφοδότηση/feedback: Τι λέει ρε αυτός; Φιλοσοφίες καλοκαιριάτικα;!😉)

 

 

Η κινηματογραφική ταινία “Detachment – Αποστασιοποίηση” σε σκηνοθεσία Τόνι Κέι, είναι ένα ωμό και ρεαλιστικό κοινωνικό δράμα του 2011, που καταπιάνεται με τη συναισθηματική αποξένωση των ανθρώπων και την κατάρρευση του εκπαιδευτικού συστήματος. Η ταινία προβλήθηκε στην Ελλάδα με τον τίτλο «Μαθήματα Ζωής», έναν μάλλον ατυχή τίτλο, καθώς φαίνεται να επιτείνει τον όποιο διδακτισμό της εν λόγω ταινίας.

 

 

Ο πρωταγωνιστής της ταινίας Χένρι Μπαρθς (τον υποδύεται ο Έιντριεν Μπρόντι) είναι ένας περιπλανώμενος αναπληρωτής καθηγητής. Αποφεύγει τους μόνιμους δεσμούς με τους ανθρώπους για να προστατευτεί από συναισθηματικά τραύματα του παρελθόντος του ως παιδί (αποστασιοποίηση ως άμυνα). Η σχέση του με την ανήλικη εργάτρια του σεξ, Έρικα  (την υποδύεται η Σάμι Γκέιλ), αποτελεί τον συναισθηματικό πυρήνα του έργου. Και οι δύο είναι ψυχικά πληγωμένοι. Η Έρικα αναζητά απεγνωσμένα αγάπη και αποδοχή, ενώ ο Χένρι, ο οποίος κουβαλά το τραύμα της αυτοκτονίας της μητέρας του και τις σκιές της κακοποίησης από τον παππού του, αγωνίζεται να μην «δεθεί» συναισθηματικά με κανέναν.

 

 

Ας παρακολουθήσουμε χαρακτηριστικές μεταξύ των δύο αυτών προσώπων, σκηνές της ταινίας

 

1. Διάσωση της Έρικας από το περιθώριο - Rescuing Erika from prostitution.mp4

2. Σαν ένας σωστός πατέρας - Like a proper father.mp4

3. Φροντίδα και πολύπλοκα συναισθήματα - Care and complex emotions.mp4

4. Η επώδυνη θυσία - The painful sacrifice.mp4

5. Αισιοδοξία για το μέλλον - Optimism for the future.mp4

 

Όταν ο Χένρι βρίσκει την Έρικα στον δρόμο, μια έφηβη άστεγη πόρνη, κακοποιημένη και ευάλωτη, βλέπει σε αυτήν τον απόλυτο πόνο που κι ο ίδιος προσπαθεί να κρύψει. Αποφασίζει να την πάρει σπίτι του, να την ταΐσει και να τη φροντίσει, προσφέροντάς της καταφύγιο από την κακοποίησή της στον δρόμο. Η αμοιβαία ανάγκη τους για «σύνδεση» οδηγεί στην συγκατοίκηση και στη δημιουργία ενός «καθαρού» χώρου μέσα σε έναν περιβάλλοντα σαπισμένο κόσμο, ενός χώρου όπου οι δύο μπορούν να ρίξουν τις άμυνές τους. Παρά το γεγονός ότι η Έρικα είναι πόρνη, η σχέση τους παραμένει αυστηρά πλατωνική και προστατευτική, με υποκατάσταση ρόλων «πατέρα – κόρης»∙ είναι μια βαθιά, πατρική σχέση που χαρακτηρίζεται από συναισθηματική πολυπλοκότητα.  Όταν εκείνη προσπαθεί να τον προσεγγίσει σωματικά (απόρροια του τραύματός της να προσφέρει εκείνο που γνωρίζει να προσφέρει δηλ. το σεξ για να πάρει εν προκειμένω αγάπη αντί για λεφτά για να ζήσει), εκείνος την απομακρύνει ευγενικά. Ο Χένρι αναλαμβάνει τον ρόλο του στοργικού πατέρα που η Έρικα δεν είχε ποτέ. Της μαγειρεύει, της αγοράζει καθαρά ρούχα και της προσφέρει ασφάλεια. Φροντίζοντας την Έρικα, ο Χένρι προσπαθεί υποσυνείδητα να εξιλεωθεί θεραπεύοντας τα δικά του παιδικά τραύματα (την αυτοκτονία της μητέρας του, την κακοποίηση από τον παππού του) και ξεπερνώντας την αδυναμία του να σώσει τον ανήμπορο πια, υπέργηρο παππού του. Κάποια στιγμή ο Χένρι συνειδητοποιεί ότι η Έρικα έχει δεθεί υπερβολικά μαζί του. Αν και η Έρικα έχει αναπτύξει έντονα συναισθήματα και τον βλέπει ως οικογένειά της, του Χένρι του περνά απ’ το μυαλό να κρατήσει την «απόσταση ασφαλείας του», όπως έκανε ανέκαθεν. Γνωρίζει όμως, επί πλέον,  ότι δεν μπορεί να γίνει ο μόνιμος κηδεμόνας της Έρικας εξαιτίας του βεβαρημένου παρελθόντος του αλλά και της έως τότε κυρίαρχης ψυχικής του αποστασιοποίησης από τους ανθρώπους. Για το καλό της, λοιπόν, ο Χένρι τελικά καλεί την Κοινωνική Πρόνοια. Η σκηνή του αποχωρισμού τους είναι η πρώτη φορά που ο Χένρι σπάει τον τοίχο της «απάθειάς» του, της συναισθηματικής του απομάκρυνσης και ουδετερότητας  και κλαίει πικρά, δείχνοντας ότι νοιάζεται πραγματικά για την Έρικα και ότι η πράξη του να καλέσει την Πρόνοια, παρότι λογικά επιβεβλημένη, δεν είχε τελικά να κάνει με την αποσύνδεση, την αποστασιοποίηση που τον χαρακτήριζε έως τότε. Στο τέλος, ο Χένρι επισκέπτεται την Έρικα στο ίδρυμα, όπου αυτή εμφανίζεται υγιής, καθαρή και χαμογελαστή. Η σχέση τους καταλήγει με ασάφεια. Ο Χένρι αναγκάστηκε να  παραδώσει την Έρικα σε δομή πρόνοιας για την προστασία της, αλλά το φινάλε αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να την επισκέπτεται και να προσπαθήσει τελικά να τη σώσει οριστικά, αναλαμβάνοντας την κηδεμονία της.

 

 

Η σχέση του Χένρι και της Έρικας αποδεικνύει το κεντρικό μήνυμα της ταινίας: η ανθρώπινη επαφή και η ενσυναίσθηση, ακόμα και αν προκαλούν πόνο, είναι το μόνο αντίδοτο στην υπαρξιακή μοναξιά.

 

Η διάσωση της Έρικας από τον Χένρι συνιστά, μια μένα, τον ορισμό μιας ενάρετης πράξης,  μιας πράξης που οδηγεί τον άνθρωπο στην ευδαιμονία, δηλ. στη βαθιά γαλήνη της ψυχής του. Κάποιοι άνθρωποι υιοθετούν άκριτα ή συνειδητά μια θρησκεία για να πλοηγηθούν στη ζωή τους. Άλλοι συνειδητά ή ασυνείδητα δημιουργούν τη δική τους φιλοσοφία ζωής χωρίς να τη διερευνούν και να τη σκέφτονται τόσο πολύ, οπότε και πορεύονται πράττοντας ανάλογα. Άλλοι, πάλι, αφιερώνουν χρόνο για να εξετάσουν και να αναθεωρήσουν τη ζωή τους προκειμένου να τη ζήσουν καλύτερα. Σε κάθε περίπτωση, η ευδαιμονία στη ζωή σχετίζεται με την καλλιέργεια του χαρακτήρα μας με στόχο την εξισορρόπηση και τη σύνδεση της φροντίδας για τον εαυτό μας με τη φροντίδα για τους άλλους ανθρώπους, όχι μόνο για τους οικείους μας. Ο Χένρι απέφευγε το συναισθηματικό δέσιμο με τους άλλους φροντίζοντας τον εαυτό του με το να τον θέτει σε «απόσταση ασφαλείας». Η προσφορά του όμως στην Έρικα με την όμορφη σχέση που δημιούργησε μαζί της για να την βοηθήσει, επέτρεψε στην ομορφιά να γυρίσει και στη δική του ψυχή. Το «εγώ» απέκτησε νόημα με την προσφορά στο «εσύ». Φυσικά και φροντίζουμε τον εαυτό μας , λ.χ. φροντίζοντας την υγεία μας, αποκτώντας οικονομική άνεση, θέτοντας τα όριά μας στους άλλους και αποκρούοντας χειριστικές και κακοποιητικές συμπεριφορές, εξασφαλίζουμε έτσι την επιβίωσή μας. Όμως η επιβίωσή μας δεν αποτελεί αυτοσκοπό ζωής, αλλά ένα θεμελιώδες προαπαιτούμενο, ένα προτιμητέο αδιάφορο, όπως θα πούμε παρακάτω, στην πορεία μας προς τον «ευδαίμονα βίο». Το τι προσφέρουμε στους άλλους είναι εκείνο που δίνει τελικά νόημα και στη δική μας ζωή. Κατά τον Στωικό φιλόσοφο Επίκτητο, μια θεμελιώδης πτυχή του ανθρώπου είναι πως είμαστε κοινωνικοί, όχι μόνο με την έννοια ότι μας αρέσει η παρέα των άλλων, αλλά με τη βαθύτερη έννοια ότι στην πραγματικότητα δεν θα μπορούσαμε να υπάρξουμε χωρίς τη βοήθειά τους κατά συνέπεια, όταν κάνουμε πράγματα για το καλό της κοινωνίας, στην πραγματικότητα (ίσως έμμεσα)  ωφελούμε τον εαυτό μας.

 

 

Με αφορμή την ενάρετη πράξη του Χένρι θα προσεγγίσουμε την πρακτική άσκηση της αρετής από φιλοσοφική σκοπιά.

Υπάρχουν τρία είδη αρετής: το ένα προέρχεται από τα φυσικά μας χαρίσματα, το δεύτερο αποκτάται με τη συνήθεια, ιδίως νωρίς στη ζωή μας, και το τρίτο μπορεί να κατακτηθεί διανοητικά και, συνεπώς, να διδαχθεί πιθανότατα με την ευθυγράμμισή μας με ορθώς επιλεγμένα πρόσωπα-παραδείγματα προς μίμηση, το ηθικό σθένος των οποίων  προφανώς δεν συναρτάται με τη συσσώρευση από αυτά τα πρόσωπα επιδοκιμασιών (like) ή ακολούθων στα σύγχρονα μέσα κοινωνικής (από)δικτύωσης…

Η πρακτική άσκηση της αρετής αποτελεί τον πυρήνα της πρακτικής φιλοσοφίας. Δεν είναι απλώς μια θεωρητική έννοια, αλλά ένας τρόπος ζωής που στοχεύει στην επίτευξη της ευδαιμονίας δηλ. της βαθιάς εσωτερικής γαλήνης μέσα από την καθημερινή πράξη, τον αυτοέλεγχο και τη συνειδητή επιλογή.

 

Ο Σωκράτης θεώρησε ότι η αρετή είναι γνώση. Όταν ο άνθρωπος γνωρίζει πραγματικά τι είναι το καλό, δεν μπορεί παρά να πράττει το καλό. Η φιλοσοφία εδώ καθίσταται η καθημερινή «μέριμνα ψυχής».

 

Κατά τον Αριστοτέλη,  στα  «Ηθικά Νικομάχειά» του, η ηθική αρετή δεν είναι έμφυτη∙ αποκτάται με τη συνήθεια (έθος) και τη συστηματική πρακτική άσκηση. Βασίζεται στην έννοια της μεσότητας, τη διαρκή αναζήτηση της «χρυσής τομής» μεταξύ υπερβολής και έλλειψης.

 

 

Οι Στωικοί φιλόσοφοι υποστήριζαν ένα αναπτυξιακό μοντέλο ηθικής, πιστεύοντας ότι είμαστε εκ φύσεως εξοπλισμένοι με την ικανότητα να νοιαζόμαστε όχι μόνο για τον εαυτό μας, αλλά και για τους ανθρώπους που μας φροντίζουν και για άλλους ανθρώπους με τους οποίους ερχόμαστε σε τακτική επαφή νωρίς στη ζωή μας. Όταν φτάνει η ηλικία της έλλογης σκέψης, περίπου 7 ή 8  χρονών, μπορούμε να ξεκινήσουμε να χτίζουμε περαιτέρω τον ενάρετο χαρακτήρα μας με δύο τρόπους: τη συνήθεια και (πιο αργά στη ζωή) τον καθαρό φιλοσοφικό, κριτικό στοχασμό - για όσους βέβαια έχουν την κλίση γι’ αυτόν.

Κατά τον Στωικισμό, στον οποίο θα επιμείνουμε στην παρούσα άσκηση, η  αρετή είναι το μόνο αγαθό και ταυτίζεται με τη λογική. Στωικοί φιλόσοφοι όπως ο Επίκτητος και ο Μάρκος Αυρήλιος ( βλ. ανάρτηση ιστολογίου https://tinyurl.com/6epva2z3 ) εστίασαν στον αυτοέλεγχο, τη διάκριση ανάμεσα σε όσα ελέγχουμε και σε όσα όχι και την καθημερινή εφαρμογή της σοφίας, της δικαιοσύνης, της ανδρείας και της σωφροσύνης. Στη σύγχρονη εποχή, ο Στωικισμός γνωρίζει τεράστια αναβίωση, καθώς τα εργαλεία και οι αρχές του εφαρμόζονται ευρέως στη σύγχρονη γνωσιακή-συμπεριφορική ψυχολογία και την προσωπική ανάπτυξη για τη διαχείριση του άγχους και την αύξηση της ανθεκτικότητας. Η Στωική φιλοσοφία είναι ένας πρακτικός οδηγός ζωής που εστιάζει στην ψυχική ανθεκτικότητα, την αυτοκυριαρχία και την εσωτερική γαλήνη μέσα από την καθημερινή δράση.  Στη Στωική φιλοσοφία, η αρετή, όπως προελέχθη, δεν είναι μια απλή θεωρητική έννοια, αλλά μια τέχνη του βίου. Αποτελεί πρακτική άσκηση και βίωμα που απαιτεί καθημερινή πειθαρχία, έλεγχο των παθών (όπως φόβος, λύπη, επιθυμία) και συνειδητή επιλογή να ζει κανείς σύμφωνα με τη φύση και τον ορθό λόγο. Σκοπός της ζωής για τα ανθρώπινα όντα είναι να χρησιμοποιούν τη λογική προκειμένου να δημιουργήσουν την καλύτερη κοινωνία που είναι ανθρωπίνως δυνατό να δημιουργηθεί.

Η Στωική ηθική δομείται γύρω από τέσσερεις βασικούς άξονες:

 

  • Σοφία: Η ικανότητα να διακρίνουμε τι είναι πραγματικά καλό, κακό ή αδιάφορο.
  • Δικαιοσύνη: Η συμπεριφορά με εντιμότητα και σεβασμό και η συνεισφορά στην ευημερία του κοινωνικού συνόλου ενεργώντας με τρόπο ωφέλιμο για το κοινό καλό και αλλάζοντας τον κόσμο προς το καλύτερο, στον βαθμό που μπορούμε.
  • Ανδρεία / Θάρρος: Η ψυχική και ηθική δύναμη του χαρακτήρα να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες, τον φόβο και τον πόνο, χωρίς να λυγίζουμε.
  • Σωφροσύνη / Εγκράτεια: Η αυτοκυριαρχία και ο έλεγχος των επιθυμιών μας και των παθών μας, θέτοντας όρια σε αυτά.

Ο Στωικισμός αντιμετωπίζει την αρετή ως το υπέρτατο αγαθό, τον μοναδικό δρόμο για την ευδαιμονία∙ άρα η καλλιέργεια της σοφίας, της δικαιοσύνης, της ανδρείας και της εγκράτειας είναι ο μοναδικός απαραίτητος όρος για την ευδαιμονία. Η άσκηση των παραπάνω τεσσάρων κύριων αρετών στη Στωική φιλοσοφία είναι πρακτική και καθημερινή. Η πρακτική εφαρμογή καθεμιάς περιλαμβάνει συγκεκριμένες δράσεις και νοητικές ασκήσεις που μετατρέπουν τη θεωρία σε στάση ζωής για αυτοβελτίωση:

 

    • Πρακτική άσκηση σοφίας: Εστιάζουμε αποκλειστικά σε όσα ελέγχουμε και αποδεχόμαστε και όχι σε όσα βρίσκονται εκτός του ελέγχου μας (διχοτόμηση του ελέγχου). Η διάκριση μεταξύ όσων εξαρτώνται από εμάς (οι πράξεις και οι σκέψεις μας) και όσων δεν εξαρτώνται (οι γνώμες και οι συμπεριφορές των άλλων, τα εξωτερικά γεγονότα) και η εστίαση μόνο στα πρώτα εξαλείφει το άγχος. Αφήνουμε τον έλεγχο καταστάσεων που είναι πέρα από τη δική μας επιρροή, διοχετεύοντας την ενέργειά μας σε ό,τι μπορούμε άμεσα να βελτιώσουμε. Εξασκούμαστε στο να αναγνωρίζουμε και να αποβάλλουμε τις προκαταλήψεις και τις παρορμητικές κρίσεις μας.
    • Πρακτική άσκηση δικαιοσύνης: Εφαρμόζεται στην καθημερινότητά μας μέσα από την καλοσύνη, την ειλικρίνεια και τη δίκαιη μεταχείριση των άλλων, ανεξάρτητα από τη δική τους συμπεριφορά.
    • Πρακτική άσκηση ανδρείας/θάρρους: Αντί να αποφεύγουμε τις προκλήσεις, τις αντιμετωπίζουμε με σθένος, εξασκώντας την ηθική αντοχή και παραμένοντας αισιόδοξοι απέναντι στον πόνο ή την αβεβαιότητα.
    • Πρακτική άσκηση σωφροσύνης: Ασκείται με την εκούσια αυτοσυγκράτηση, την αποφυγή των ακροτήτων και την άρνηση να παρασυρθούμε από πρόσκαιρες ηδονές ή υπερβολές. Όταν προκύπτει μια δυσκολία, δεν αντιδρούμε παρορμητικά. Αξιολογούμε το γεγονός με τη λογική, πριν επιτρέψουμε να διαταραχθεί η ψυχική μας ηρεμία.

ΣΤΩΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΠΕΡΙ ΑΡΕΤΗΣ.docx

 

 

Η ανθρώπινη συμπόνια και η ηθική ακεραιότητα αποτελούν πυλώνες της Στωικής φιλοσοφίας, οδηγώντας απευθείας στην εσωτερική ισορροπία και γαλήνη. Η τελευταία επιτυγχάνεται μέσα από τη διάκριση και την αρμονία. Η πραγματική ευδαιμονία δεν ταυτίζεται με τα πλούτη ή τις εξωτερικές συνθήκες, αλλά επιτυγχάνεται μέσω της αρετής, του ορθού λόγου και της συνειδητής αποδοχής όσων δεν μπορούμε να ελέγξουμε. Αναγνωρίζοντας τη συγγένεια όλων των ανθρώπων μεταξύ  τους, η βοήθεια προς τον συνάνθρωπο και η προσφορά δεν είναι απλώς κοινωνικό καθήκον, αλλά πηγή ηθικής πληρότητας. Επικεντρωνόμαστε στο πώς μπορούμε να συνεισφέρουμε θετικά στο περιβάλλον μας, χωρίς να περιμένουμε ανταπόδοση.

Η Στωική εκδοχή της φιλαλληλίας είναι ενσωματωμένη στην Στωική έννοια της «οικείωσης» ήτοι της ηθικής ανάπτυξης μετά από «εξοικείωση με ή ιδιοποίηση» των ανησυχιών των άλλων ανθρώπων σαν να ήταν δικές μας -αν και ποτέ δεν θα μάθουμε πώς ακριβώς είναι να είσαι κάποιος άλλος, σίγουρα μπορούμε να φτάσουμε το αρκετά υψηλό επίπεδο κατανόησης που οδηγεί στην ενσυναίσθηση- ,  και στους ομόκεντρους κύκλους ενδιαφέροντος του Ιεροκλή που βρίσκονται στον πυρήνα της έννοιας του κοσμοπολιτισμού ήτοι της ιδέας ότι οφείλουμε, βελτιώνοντας τον χαρακτήρα μας,  να διευρύνουμε την αγάπη που νιώθουμε για τους συγγενείς μας και προς τους φίλους μας, τους γνωστούς μας, τους συμπατριώτες μας και ακόμα και προς την ανθρωπότητα συνολικά.

Στη Στωική φιλοσοφία, η προσφορά στους άλλους συνδέεται με την αίσθηση καθήκοντος και δικαιοσύνης. Για να επιβιώσουμε και να μην εξαντληθούμε, όμως, θέτουμε όρια διαχωρίζοντας ό,τι ελέγχουμε από ό,τι δεν ελέγχουμε. Αποδεχόμαστε ότι οι αντιδράσεις των άλλων είναι εκτός του ελέγχου μας και επικεντρωνόμαστε στη δική μας πρόθεση να προσφέρουμε.

 

Οι Στωικές αρχές που μας επιτρέπουν να εξισορροπήσουμε την προσφορά με την προσωπική μας επιβίωση και ευημερία, περιλαμβάνουν:

 

  • Συμπόνια χωρίς εξάντληση: Νιώθουμε το ενδιαφέρον και αγαπάμε τους συνανθρώπους μας (η στωική συμπάθεια), αλλά προστατευόμαστε από την ταύτιση με τον πόνο τους, κάτι με ιδιαίτερη βέβαια σημασία στο ιατρικό λειτούργημα. Είμαστε ο «βράχος» και δεν γινόμαστε το θύμα.
  • Διαχωρισμός ελέγχου: Δεν ξοδεύουμε την ενέργειά μας σε πράγματα πέρα από την άμεση επιρροή μας. Κρίνουμε τις καταστάσεις με τη λογική, όχι με το συναίσθημα. Εστιάζουμε στο να πράττουμε το σωστό (αρετή) και αφήνουμε την έκβαση των προσπαθειών μας στη μοίρα. Συμφιλιωνόμαστε με τα γεγονότα της ζωής που δεν μπορούμε να αλλάξουμε, αντιμετωπίζοντάς τα ως ευκαιρίες για εξάσκηση της υπομονής και της καρτερίας.
  • Ενσυνείδητη αποστασιοποίηση: Η παρατήρηση των γεγονότων χωρίς τις συναισθηματικές υπερβολές που προκαλούν οι πρώτες εντυπώσεις, επιτρέπει στον ορθό λόγο να κυριαρχήσει.
  • Το κυκλικό καθήκον: Η προσφορά μας οφείλει να υπηρετεί το κοινό καλό, αλλά η φύση απαιτεί να φροντίζουμε και τον εαυτό μας. Αν παραμελούμε τις ανάγκες μας, σύντομα θα είμαστε ανίκανοι να προσφέρουμε.
  • Η «πρόβα κακών»: Αφιερώνουμε χρόνο για να αναλογιστούμε τι μπορεί να πάει στραβά στην καθημερινότητά μας ή στις σχέσεις μας με όσους βοηθάμε. Αυτό αποτρέπει τον αιφνιδιασμό και την απογοήτευσή μας, όταν αντιμετωπίσουμε δυσκολίες.
  • Η ενσυνείδητη επισκόπηση της ημέρας: Ο απολογισμός των πράξεων μας πριν από τον ύπνο. Κάνουμε στον εαυτό μας τρεις ερωτήσεις: «Τι έκανα καλά; Τι έκανα λάθος; Τι μπορώ να βελτιώσω;» Αξιολογούμε τι πήγε καλά βάσει της αρετής (σοφία, δικαιοσύνη, ανδρεία, σωφροσύνη) και πού υπήρξαν αστοχίες, για μελλοντική βελτίωσή μας.
  • Συνειδητοποίηση της θνητότητας: Θυμόμαστε ότι ο χρόνος μας στη Γη είναι περιορισμένος, έτσι ώστε να εστιάζουμε σε ό,τι έχει πραγματική αξία.
  • Εθελοντική δυσφορία: Η εκούσια έκθεσή μας σε μικρές κακουχίες (π.χ. κρύο ντους, νηστεία, λιτός ύπνος) για την ενδυνάμωση της ψυχικής ανθεκτικότητας και την εκτίμηση των βασικών αγαθών.

ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΣΤΩΙΚΙΣΜΟΥ.docx

 

 

 

Ερώτηση 1 / 2 (Ελεύθερου Κειμένου — 5 βαθμοί) 

Η φιλοσοφική πρακτική εφαρμογής της αρετής μεταφράζεται σε συγκεκριμένη στάση ζωής που περιλαμβάνει την ενσυνειδητότητα, την ελεύθερη επιλογή και την εξάσκηση της αποδοχής του διαφορετικού και της δικαιοσύνης. Ποια στοιχεία Στωικής φιλοσοφικής διανόησης που γνωρίσαμε, αναγνωρίζετε στη συμπεριφορά του Χένρι προς την Έρικα;