Παρουσίαση/Προβολή

(Σ026) -  Ισίδωρος-Χαράλαμπος Κάτσος

Περιγραφή Μαθήματος

Περιεχόμενο: Στο μάθημα αυτό εξετάζεται εάν και πώς η πατερική παράδοση προσφέρει κριτικά εργαλεία για την αντιμετώπιση σύγχρονων κρίσεων, όπως η οικολογική, αλλά και επιστημολογικών προκλήσεων, όπως ο μετανθρωπισμός και η τεχνητή νοημοσύνη. Διερευνάται αν οι παραπάνω προκλήσεις αποτελούν φυσική απόληξη ή ανεπιθύμητες συνέπειες του σύγχρονου ανθρωπισμού, όπως αυτός αποκρυσταλλώνεται στα ανθρώπινα δικαιώματα. Τίθεται το ερώτημα κατά πόσον ο σύγχρονος ανθρωπισμός διαθέτει θεολογικά αποθέματα. Γενικότερα, συζητείται ποιο μπορεί να είναι το μέλλον της θεολογικής ανθρωπολογίας ενόψει μιας ενδεχόμενης μετάβασης του ανθρώπου από τον ενσώματο στον ψηφιακό εαυτό.

 

Μέθοδος: Η μεθοδολογία του μαθήματος είναι κειμενική, με έμφαση στην ερμηνευτική ανάλυση των πρωτογενών πηγών.

 

Στόχοι: Να εξοικειωθούν οι φοιτητές/τριες με τα μεγάλα ερωτήματα της θεολογικής επιστημολογίας μέσω της προσεκτικής ανάγνωσης (close reading) επιλεγμένων αποσπασμάτων σύγχρονων φιλοσοφικών και θεολογικών κειμένων. Παράλληλα, να είναι σε θέση να τα εντάσσουν στο πλαίσιο της ευρύτερης θεωρητικής συζήτησης (context), εντοπίζοντας τον σχετικό φιλοσοφικό και θεολογικό προβληματισμό (subtext).

 

Προσδοκώμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα: Να αναγνωρίζουν οι φοιτητές/τριες τις σύγχρονες ανθρωπολογικές προκλήσεις μέσα στα κείμενα, αναλύοντας και ερμηνεύοντας όρους-κλειδιά, όπως: «φύση», «δικαιώματα», «ανθρωπόκαινος εποχή», «οικολογική κρίση», «μετανθρωπισμός» και «τεχνητή νοημοσύνη». Να συνδέουν τους όρους αυτούς με την πατερική θεολογία και να τους αξιολογούν στη θεολογική και επιστημολογική τους συνάφεια. Τέλος, να προσεγγίζουν κριτικά και δημιουργικά υπαρξιακά ερωτήματα, όπως: «Τι σημαίνει να είμαι άνθρωπος σήμερα;» και «Τι θα σημαίνει να είμαι Ορθόδοξος χριστιανός αύριο;».

 

Αξιολόγηση:
α) Δύο φροντιστηριακές δραστηριότητες που αναλαμβάνουν οι φοιτητές/τριες και παρουσιάζουν στη διάρκεια των μαθημάτων (συντελεστής βαρύτητας 30%).

β) Μία σύντομη εργασία 500 λέξεων (συντελεστής βαρύτητας 20%).

γ) Προφορική εξέταση (συντελεστής βαρύτητας 50%).

 

Διεξαγωγή: Τα μαθήματα θα διεξάγωνται κάθε Παρασκευή 16:00 - 18:00 στο γραφείο του καθηγητή. 

 

Ώρες ακρόασης: Παρασκευή 18:00-19:00 στο γραφείο 209 του καθηγητή.

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία:

Α. Πρωτογενείς Πηγές

- Βασίλειος Καισαρείας (ο Μέγας). Εξαήμερος (Λόγοι 9), κριτική έκδοση σε: Stig Y. Rudberg και Emmanuel Amand de Mendieta (επιμ.), Basilius von Caesarea: Homilien Zum Hexaemeron (Berlin: Akademie Verlag, 1997)· ελληνική μετάφραση: Λόγοι εις την Εξαήμερον, μτφρ. Σ. Φαρίδου. Ζήτρος, 2024.

- Βασίλειος Καισαρείας. Περί της του ανθρώπου γενέσεως (Λόγοι 2).

 

Β. Δευτερογενής Βιβλιογραφία

Ι. Ελληνόγλωσση

- Βαρθολομαίος (Οικουμενικός Πατριάρχης). Συνάντηση με το μυστήριο: Μια σύγχρονη ανάγνωση της Ορθοδοξίας. Ακρίτας, 2011.

- Δεληκωσταντής, Κωνσταντίνος. Τα δικαιώματα του ανθρώπου: Δυτικό ιδεολόγημα ή οικουμενικό ήθος; Αφοί Κυριακίδη, 1995.

- Ζηζιούλας, Ιωάννης (Μητρ. Περγάμου). Η κτίση ως ευχαριστία. Ακρίτας, 1992.

- Κάτσος, Ισίδωρος Χ. «Εγώ - Ψυχή - Σώμα: Τι είδαν οι Πατέρες που ίσως εμείς αγνοούμε». Στο Τιμητικός Τόμος Αρχιεπισκόπου Ιερωνύμου Β', επιμ. Χ. Καραγιάννης κ.ά., 507-516. Αθήνα: Θεολογική Σχολή ΕΚΠΑ, 2023.

- Κάτσος, Ισίδωρος Χ. «Ο Διάλογος Θεολογίας και Θετικών Επιστημών: Σύγχρονες Σκέψεις και Κριτικές Παρατηρήσεις με Βάση το Έργο των Τριών Ιεραρχών». Στο Επίσημοι Λόγοι και Ομιλίες, 211-231. Αθήνα: ΕΚΠΑ (Πρυτανεία Γ. Σιάσου), 2025.

- Κάτσος, Ισίδωρος Χ. «Πριν και μετά την Περιβαλλοντική Ηθική: Οι Επιστημολογικές Καταβολές της Οικολογικής Κρίσης». Στο Η Βίβλος και η Περιβαλλοντική Κρίση, επιμ. Α. Τσαλαμπούνη, Χ. Καρακόλης, και Μ. Τυλλιανάκης, 123-133. Αθήνα: Ελληνική Βιβλική Εταιρία, 2025.

- Νέιγκελ, Τόμας. Νους και Κόσμος: Γιατί η υλιστική νεοδαρβινική αντίληψη της φύσης είναι σχεδόν σίγουρα λανθασμένη. Εκκρεμές, 2023.

- Παπανικολάου, Αριστοτέλης. Η πολιτική της θέωσης: Η ορθοδοξία συναντά την δημοκρατία. Εκδοτική Δημητριάδος, 2015.

- Σέρραρντ, Φίλιππος. Θάνατος και ανάσταση της ιερής κοσμολογίας. Αθήνα: Εν πλω, 2008.

- Τάσης, Θεοφάνης. Ψηφιακός Ανθρωπισμός: Εικονιστικό Υποκείμενο και τεχνητή νοημοσύνη. Αρμός, 2019.

 

ΙΙ. Ξενόγλωσση (και συγγραφείς με λατινικό αλφάβητο)

- Crutzen, Paul J., και Eugene F. Stoermer. «The Anthropocene». IGBP Global Change Newsletter 41 (2000): 17–18.

- Harari, Yuval Noah. Homo deus: Μια σύντομη ιστορία του μέλλοντος. Αλεξάνδρεια, 2023.

- Merchant, Carolyn. Η ανθρωπόκαινος εποχή και οι ανθρωπιστικές επιστήμες. Από την κλιματική αλλαγή σε μια νέα εποχή της αειφορίας, επιμ.-εισαγ. Μαρία Δασκολιά, μτφρ. Νεκτάριος Καλαϊτσής. Gutenberg, 2023.

- Nagel, Thomas. Θανάσιμα ερωτήματα. Πολύτροπον, 2007.

- Searle, John. Νους, εγκέφαλος και επιστήμη. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2021.

- Theokritoff, Elizabeth. «Creator and Creation». Στο The Cambridge Companion to Orthodox Christian Theology, επιμ. Mary B. Cunningham και Elizabeth Theokritoff, 63-77 (70-75). Cambridge University Press, 2008.

- Ware, Κάλλιστος (Επίσκοπος Διοκλείας). Η ορθόδοξη θεολογία στον 21ο αιώνα. Ίνδικτος, 2005.

Ημερομηνία δημιουργίας

Τρίτη 29 Απριλίου 2025