Παρουσίαση/Προβολή
Μοντερνισμός και Αρχαιότητα: ο διάλογος της ποίησης της γενιάς του '30 με το ελληνικό παρελθόν (Χειμερινό Εξάμηνο 2026-2027)
(ΜΦΝ14) - Παρασκευή-Νεκταρία Σημαντώνη
Περιγραφή Μαθήματος
Στο σεμινάριο θα εξεταστεί η σχέση της ποίησης της γενιάς του '30 με την Αρχαιότητα, η οποία, πέρα από τις όποιες χρονολογικές (π.χ. αρχαϊκή-κλασική-ελληνιστική-ρωμαϊκή εποχή) και τεχνοτροπικές διαιρέσεις της (γλυπτική, αρχιτεκτονική, αγγειογραφία κ.λπ.), νοείται και ως ενότητα λόγου με τις αρχαίες ιστορικές, λογοτεχνικές και μυθολογικές πηγές. Η μοντέρνα ποίηση της γενιάς του '30, που επηρεάστηκε κυρίως από τα λογοτεχνικά ρεύματα του υψηλού (αγγλοσαξονικού) μοντερνισμού και του γαλλικού υπερρεαλισμού (εν προκειμένω εντάσσουμε την Πρωτοπορία/avant-garde στα ευρύτερα φανερώματα του Μοντερνισμού), έθεσε το ζήτημα της εξισορρόπησης της νεοτερικότητας και της παράδοσης. Ο διάλογος με το Μεγάλο Παρελθόν, που απασχόλησε όλους τους σημαντικούς ποιητές της γενιάς του '30, θα διερευνηθεί στο πλαίσιο του σεμιναρίου μέσα από δύο κεντρικούς θεματικούς άξονες: α) τη μυθολογία και β) τις υλικές αρχαιότητες (αρχαία μνημεία).
Πιο συγκεκριμένα, στον πρώτο θεματικό άξονα θα σχολιαστούν ζητήματα, όπως:
- η μοντερνιστική χρήση του μύθου στον Γιώργο Σεφέρη: η ανάδειξη των ιστορικών-μυθικών αντιστοιχιών ανάμεσα στην αρχαιότητα και στο σύγχρονο ιστορικό παρόν του ελληνισμού
- η αυτοβιογραφία, ο μύθος και η ιστορία στο έργο του Γιάννη Ρίτσου: οι αρχαιόθεμοι ποιητικοί μονόλογοι της Τέταρτης διάστασης (από την ιστορικοποίηση του μύθου στην απομυθοποίηση της ιστορίας)
- οι Επαναλήψεις του Γιάννη Ρίτσου και η ποίηση ως μαρτυρία: τα εμπνευσμένα από την αρχαιότητα παραβολικά ποιήματα της δικτατορίας
- η ανατρεπτική χρήση του μύθου στην ποιητική και εικαστική πρακτική του Νίκου Εγγονόπουλου: το διαβρωτικό χιούμορ, οι υβριδικές μεταμορφώσεις, η σύνθεση της ελληνικής και της "πρωτόγονης" τέχνης και ο ρόλος της ψυχανάλυσης
- η ανασκευή των μυθικών μορφών και η ιδιοποίηση της παράδοσης στην "Προσωπική μυθολογία" του Ανδρέα Εμπειρίκου: ο μύθος στην υπηρεσία της "άνευ ορίων άνευ όρων" απελευθέρωσης του έρωτα
- η λειτουργία του μηχανισμού της μυθογένεσης στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη.
Στον δεύτερο θεματικό άξονα θα αναδειχθούν τα εξής ζητήματα:
- η συμβολική χρήση των αγαλμάτων στην ποίηση του Σεφέρη και ο Σεφέρης ως επισκέπτης-περιηγητής αρχαιολογικών τόπων και πεδίων
- η ιδιάζουσα "αρχαιολογία" του Ελύτη και οι τρεις "αρχαιολογικές" φάσεις της ποίησής του (τα αγάλματα ως πρωτογενείς μορφές σχηματισμένες από τα στοιχεία της φύσης, ως τεκμήρια της ιστορικής συνέχειας του ελληνισμού και ως μνημονικά κοιτάσματα μιας άλλης -ιδανικής- πατρίδας)
- ο Ρίτσος στα χνάρια του εξιδανικευμένου Ελληνισμού του J. J. Winckelmann και του αγγλικού αισθητισμού: η "ερωτικοποιημένη ματιά" πάνω στις αρχαιότητες
- ο ρόλος των αρχαιοτήτων στη διαμόρφωση της χωρικής φόρμας της ποίησης του Ρίτσου: τα μνημεία του "ύψους" (αετώματα, μετόπες) και του "βάθους" (βυθισμένα στη γη ή στη θάλασσα ευρήματα) ως δείκτες της χωροχρονικής απεραντοσύνης (η καλλιτεχνική εφαρμογή της "τέταρτης διάστασης")
- οι δύο τάσεις της "αρχαιολογίας" του Νικολάου Κάλας: ανάμεσα στη μαρξιστική κριτική για την παρακμή και την εμπορευματοποίηση των μνημείων και στην υιοθέτηση της "μοντερνιστικής αρχαιολογίας" της avant-garde για τη στροφή σε "αρχαϊκές" ή "πρωτόγονες" εποχές
- τα εσωτερικευμένα αρχαιολογικά τοπία του Εγγονόπουλου: ο διάλογος της ποίησής του με τα μεταφυσικά/ονειρικά τοπία της ζωγραφικής του Giorgio de Chirico και του Paul Delvaux και η εφαρμογή της τεχνικής του "ποιητικού μοντάζ"
- η περιορισμένη παρουσία των αρχαίων μνημείων στο έργο του Εμπειρίκου - η υπέρβαση των χωρικών και τοπικών συνόρων και το άνοιγμα προς την οικουμενικότητα.
Στόχος είναι οι φοιτητές και οι φοιτήτριες, μετά το πέρας του σεμιναρίου, να έχουν αποκτήσει μια καλή εποπτεία της ποίησης της γενιάς του '30, των βασικών τεχνοτροπικών της κατευθύνσεων, των αισθητικών επιλογών και των ιδεολογικών της αναζητήσεων, και κυρίως να έχουν αντιληφθεί ότι αυτή η "συνομιλία" των Νεοελλήνων δημιουργών με το ελληνικό παρελθόν -είτε γίνεται σε κλίμα αποδοχής είτε κριτικής αμφισβήτησης- στηρίζεται στη δική τους ανάγκη για διαμόρφωση ταυτότητας.
Ημερομηνία δημιουργίας
Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου 2026
-
Περίγραμμα
Δεν υπάρχει περίγραμμα