Παρουσίαση/Προβολή
Εκπαιδευτική Γλωσσολογία (Χειμερινό Εξάμηνο 2026-2027)
(ΓΦΓ35) - Ευάγγελος Ιντζίδης
Περιγραφή Μαθήματος
Πώς συνδέεται η γλώσσα με την εκπαίδευση, την κοινωνία, την εξουσία και τις νέες τεχνολογίες; Τι σημαίνει σήμερα να διαμορφώνουμε εγγράμματους και κριτικά σκεπτόμενους πολίτες σε ένα περιβάλλον όπου η παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη μεταβάλλει ήδη τον τρόπο με τον οποίο διαβάζουμε, γράφουμε και παράγουμε γνώση;
Η Εκπαιδευτική Γλωσσολογία εξετάζει τη γλωσσική αγωγή ως διεπιστημονικό πεδίο, στο οποίο συνδέονται η Συστημική Λειτουργική Γλωσσολογία [Systemic Functional Linguistics], η Θεωρία των Κειμενικών Ειδών, η Γλωσσοδιδακτική, η Επιστημολογία της Γνώσης με τη Γλωσσική Πολιτική και τον Γλωσσικό Προγραμματισμό καθώς και με την Ανάλυση Λόγου. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ψηφιακότητα και στην κριτική αξιοποίηση της παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης, καθώς οι νέες τεχνολογίες μετασχηματίζουν τη γραφή, την ανάγνωση, την παραγωγή γνώσης και τις σύγχρονες πρακτικές γραμματισμού. Το μάθημα περιλαμβάνει εφαρμογές ψηφιακών αντικειμένων και συστημάτων παραγωγικής ΤΝ. Παράλληλα, οι φοιτητές/τριες έρχονται σε επαφή με εκπαιδευτικές συνέπειες της κριτικτης θεωρίας, της "νευροεπιστήμης της ανάγνωσης".
ΓΙΑ ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΣΤΗΝ Η-ΤΑΞΗ
Η η-τάξη του μαθήματος δεν είναι απλώς ο χώρος του υλικού που «μπαίνει στην εξέταση». Έχει σχεδιαστεί ως μια βιβλιοθήκη αναφοράς και εργαλείων, χρήσιμη και μετά το τέλος του εξαμήνου: στη συνέχεια των σπουδών σας, σε πιθανή πτυχιακή εργασία αλλά και σε μελλοντική ενασχόληση με τη γλωσσική πολιτική και τη γλωσσική εκπαίδευση (από εμπειρογνώμονες υπερεθνικών και εθνικών οργανισμών ίσαμε και εκπαιδευτικοί της πράξης στην τυπική ή/και μη-τυπική εκπαίδευση).
Σε κάθε ενότητα θα επισημαίνω τι ακριβώς χρειαζόμαστε, τι αξιοποιούμε στο μάθημα και ποιο υλικό αφορά την εξέταση. Η εξέταση θα γίνεται με ανοιχτά βιβλία και πρόσβαση στην η-τάξη: στόχος δεν είναι η απομνημόνευση, αλλά η ικανότητα να εντοπίζετε, να συνδέετε και να αξιοποιείτε τη γνώση.
Έχω δημιουργήσει και μικρά βίντεο με τη βοήθεια της ΤΝ γράφοντας το σενάριο και επιλέγοντας τους ήρωες που μας μιλούν/εξηγούν (δείτε στα πολυμέσα και στους φακέλους) σε μερικά λεπτά τη θεωρία μας πριν τη συζητήσουμε.
ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ
Το μάθημα έχει έντονο εφαρμοσμένο χαρακτήρα και η εξέταση βασίζεται σε εφαρμογές με ανοιχτή πρόσβαση στο εκπαιδευτικό υλικό που θα είναι αναρτημένο (ό,τι θα κάνουμε) στην η-τάξη του μαθήματος. Φυσικά θα έχουμε/κάνουμε μαζί εφαρμογές που θα είναι και ο οδηγός σας.
Σύμφωνα με τον εισηγητή του όρου και της κατεύθυνσης: "Εκπαιδευτική Γλωσσολογία", Bernard Spolsky: «Πολλοί γλωσσολόγοι πιστεύουν ότι ο τομέας τους δεν πρέπει να αλλοιωθεί από οποιαδήποτε πρόταση συνάφειας με πρακτικά ζητήματα. Για αυτούς, η γλωσσολογία είναι μια καθαρή επιστήμη και η μελέτη της υποκινείται μόνο από την επιθυμία αύξησης της ανθρώπινης γνώσης. Άλλοι, ωστόσο, ισχυρίστηκαν ότι η γλωσσολογία είναι η πανάκεια για οποιοδήποτε εκπαιδευτικό πρόβλημα προκύψει και προσφέρουν γρήγορα τις υπηρεσίες τους για να χειριστούν τυχόν δυσκολίες στον γλωσσικό σχεδιασμό ή τη διδασκαλία. Κάθε μια από αυτές τις ακραίες θέσεις είναι, πιστεύω, αρκετά λανθασμένη, γιατί ενώ είναι προφανές ότι η γλωσσολογία σχετίζεται συχνά με την εκπαίδευση, η σχέση είναι σπάνια άμεση» (Spolsky 1978: 1)
Η γλωσσική αγωγή αποτελεί ένα πεδίο όπου οι προσεγγίσεις των ζητημάτων που προκύπτουν είναι διεπιστημονική. Σύμφωνα με τη Βασιλική Δενδρινού «Oι επιλογές σχετικά με τη γλωσσική αγωγή των μαθητών/τριών είναι αποτέλεσμα των γλωσσικών και εκπαιδευτικών ρυθμίσεων της πολιτείας, οι οποίες σχετίζονται με απόψεις για τη φύση της γλώσσας, τη χρήση της και τον κοινωνικό της ρόλο· απόψεις οι οποίες είναι ιδεολογικά προσδιορισμένες. Για τον λόγο αυτό, η επιστημονική ενασχόληση με το καίριο ζήτημα της γλωσσικής εκπαίδευσης στις σημερινές ποικιλόμορφες κοινωνίες αναδεικνύει την ανάγκη για νέους τύπους εκπαιδευτικού γλωσσικού προγραμματισμού, μετά από γόνιμο προβληματισμό σχετικά με τη γλώσσα ως αντικείμενο μελέτης αλλά και ως μέσο πρόσβασης στη σχολική και εξωσχολική γνώση. Eπιτακτική επίσης προβάλλει η ανάγκη να προσδιοριστούν οι τρόποι εκμάθησής της, αφού πρώτα καθοριστούν οι κοινωνικοί στόχοι τους οποίους θα εξυπηρετήσει η γλωσσική αγωγή.» (Βασιλική Δενδρινού http://www.komvos.edu.gr/glwssa/odigos/thema_e3/e_1_thema.htm.)
Η Εκπαιδευτική Γλωσσολογία συναρθρώνει τη Γλωσσοδιδακτική με την Κοινωνική Επιστημολογία με σκοπό τη διερεύνηση των γλωσσοδιδακτικών προσεγγίσεων και των συνεπειών τους σε εκπαιδευτικό και κοινωνικό επίπεδο. Αφορά τόσο στη διδασκαλία της γλώσσας όσο και στον γλωσσικό σχεδιασμό και τη γλωσσική πολιτική εντός ιστορικο-πολιτισμικών συμφραζόμενων.
Βασική βιβλιογραφία του μαθήματος και διαδικτυακές πηγές
(πέρα από τα βιβλία που σας προτείνονται και στον Εύδοξο, διαλέγετε το ένα - όποιο εσείς επιθυμείτε -)
Βιβλιογραφία
Kalantzis, M. - Cope, B. 2019. Γραμματισμοί. Μια παιδαγωγική διαφοροποιημένου σχεδιασμού και πολυτροπικών νοηματοδοτήσεων. Αθήνα: Κριτική
Κουτσογιάννης, Δ. 2017. Γλωσσική διδασκαλία χθες, σήμερα, αύριο. Μια πολιτική προσέγγιση. Θεσσαλονίκη: ΙΝΣ
Μιχάλης, Α. 2020. Γλωσσική διδασκαλία και Πρακτικές Γραμματισμού στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Αθήνα: Guteberg
Spolsky, B. (1978) Educational Linguistics: An Introduction. Rowley, MA: Newbury House.
Spolsky, B. (2008) Introduction: What is educational linguistics? In B. Spolsky & F. M. Hult (eds.), The Handbook of Educational Linguistics (pp. 1-9). Oxford: BlackwellΤεντολούρης, Φ. - Χατζησαββίδης, Σ. 2014. Διδασκαλία της Γλώσσας. Ιστορία, Επιστημολογία, Αναστοχαστικότητα. Αθήνα: Νεφέλη
Τζακώστα, Μ. (Επιμ.). 2015. Η διδασκαλία των νεοελληνικών γλωσσικών ποικιλιών και διαλέκτων στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Αθήνα: Gutenberg.
Διαδικτυακές πηγές
http://www.komvos.edu.gr/periodiko/periodiko1st/default.htm
http://www.komvos.edu.gr/glwssa/odigos/odigos_contents_n.htm
http://neamathisi.com/learning-by-design
https://keys.museduc-mm.gr/wardrobe.html
Ημερομηνία δημιουργίας
Κυριακή 18 Σεπτεμβρίου 2022
-
Περίγραμμα
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ
Περιεχόμενο μαθήματος
Πώς συνδέεται η γλώσσα με την εκπαίδευση, την κοινωνία, την εξουσία και τις νέες τεχνολογίες; Τι σημαίνει σήμερα να διαμορφώνουμε εγγράμματους και κριτικά σκεπτόμενους πολίτες σε ένα περιβάλλον όπου η παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη μεταβάλλει ήδη τον τρόπο με τον οποίο διαβάζουμε, γράφουμε και παράγουμε γνώση;
Η Εκπαιδευτική Γλωσσολογία εξετάζει τη γλωσσική αγωγή ως διεπιστημονικό πεδίο, στο οποίο συνδέονται η Συστημική Λειτουργική Γλωσσολογία [Systemic Functional Linguistics], τη Γλωσσοδιδακτική, την Επιστημολογία της Γνώσης με τη Γλωσσική Πολιτική και τον Γλωσσικό Προγραμματισμό καθώς και με την Ανάλυση Λόγου. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ψηφιακότητα και στην κριτική αξιοποίηση της παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης, καθώς οι νέες τεχνολογίες μετασχηματίζουν τη γραφή, την ανάγνωση, την παραγωγή γνώσης και τις σύγχρονες πρακτικές γραμματισμού. Το μάθημα περιλαμβάνει εφαρμογές ψηφιακών αντικειμένων και συστημάτων παραγωγικής ΤΝ. Παράλληλα, οι φοιτητές/τριες έρχονται σε επαφή με εκπαιδευτικές συνέπειες της κριτικτης θεωρίας, τη νευροεπιστήμη της ανάγνωσης.
ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ
Το μάθημα έχει έντονο εφαρμοσμένο χαρακτήρα και η εξέταση βασίζεται σε εφαρμογές με ανοιχτή πρόσβαση στο εκπαιδευτικό υλικό που θα είναι αναρτημένο (ό,τι θα κάνουμε) στην η-τάξη του μαθήματος.
Σύμφωνα με τον εισηγητή του όρου και της κατεύθυνσης: "Εκπαιδευτική Γλωσσολογία", Bernard Spolsky: «Πολλοί γλωσσολόγοι πιστεύουν ότι ο τομέας τους δεν πρέπει να αλλοιωθεί από οποιαδήποτε πρόταση συνάφειας με πρακτικά ζητήματα. Για αυτούς, η γλωσσολογία είναι μια καθαρή επιστήμη και η μελέτη της υποκινείται μόνο από την επιθυμία αύξησης της ανθρώπινης γνώσης. Άλλοι, ωστόσο, ισχυρίστηκαν ότι η γλωσσολογία είναι η πανάκεια για οποιοδήποτε εκπαιδευτικό πρόβλημα προκύψει και προσφέρουν γρήγορα τις υπηρεσίες τους για να χειριστούν τυχόν δυσκολίες στον γλωσσικό σχεδιασμό ή τη διδασκαλία. Κάθε μια από αυτές τις ακραίες θέσεις είναι, πιστεύω, αρκετά λανθασμένη, γιατί ενώ είναι προφανές ότι η γλωσσολογία σχετίζεται συχνά με την εκπαίδευση, η σχέση είναι σπάνια άμεση» (Spolsky 1978: 1)
Η γλωσσική αγωγή αποτελεί ένα πεδίο όπου οι προσεγγίσεις των ζητημάτων που προκύπτουν είναι διεπιστημονική. Σύμφωνα με τη Βασιλική Δενδρινού «Oι επιλογές σχετικά με τη γλωσσική αγωγή των μαθητών/τριών είναι αποτέλεσμα των γλωσσικών και εκπαιδευτικών ρυθμίσεων της πολιτείας, οι οποίες σχετίζονται με απόψεις για τη φύση της γλώσσας, τη χρήση της και τον κοινωνικό της ρόλο· απόψεις οι οποίες είναι ιδεολογικά προσδιορισμένες. Για τον λόγο αυτό, η επιστημονική ενασχόληση με το καίριο ζήτημα της γλωσσικής εκπαίδευσης στις σημερινές ποικιλόμορφες κοινωνίες αναδεικνύει την ανάγκη για νέους τύπους εκπαιδευτικού γλωσσικού προγραμματισμού, μετά από γόνιμο προβληματισμό σχετικά με τη γλώσσα ως αντικείμενο μελέτης αλλά και ως μέσο πρόσβασης στη σχολική και εξωσχολική γνώση. Eπιτακτική επίσης προβάλλει η ανάγκη να προσδιοριστούν οι τρόποι εκμάθησής της, αφού πρώτα καθοριστούν οι κοινωνικοί στόχοι τους οποίους θα εξυπηρετήσει η γλωσσική αγωγή.» (Βασιλική Δενδρινού http://www.komvos.edu.gr/glwssa/odigos/thema_e3/e_1_thema.htm.)
Η Εκπαιδευτική Γλωσσολογία συναρθρώνει τη Γλωσσοδιδακτική με την Κοινωνική Επιστημολογία με σκοπό τη διερεύνηση των γλωσσοδιδακτικών προσεγγίσεων και των συνεπειών τους σε εκπαιδευτικό και κοινωνικό επίπεδο. Αφορά τόσο στη διδασκαλία της γλώσσας όσο και στον γλωσσικό σχεδιασμό και τη γλωσσική πολιτική εντός ιστορικο-πολιτισμικών συμφραζόμενων.
Βασική βιβλιογραφία του μαθήματος και διαδικτυακές πηγές
(πέρα από τα βιβλία που σας προτείνονται και στον Εύδοξο, διαλέγετε το ένα - όποιο εσείς επιθυμείτε -)
Βιβλιογραφία
Kalantzis, M. - Cope, B. 2019. Γραμματισμοί. Μια παιδαγωγική διαφοροποιημένου σχεδιασμού και πολυτροπικών νοηματοδοτήσεων. Αθήνα: Κριτική
Κουτσογιάννης, Δ. 2017. Γλωσσική διδασκαλία χθες, σήμερα, αύριο. Μια πολιτική προσέγγιση. Θεσσαλονίκη: ΙΝΣ
Μήτσης, Ν. 2019. Γλώσσα, Γλωσσολογία και γλωσσική διδασκαλία. Αθήνα: Γρηγόρης.Μήτσης, Ν.Σπ., & Καραδήμος, Δ.Θ. (Επιμ.). 2007. Η διδασκαλία της γλώσσας. Αθήνα: Gutenberg.Μιχάλης, Α. 2020. Γλωσσική διδασκαλία και Πρακτικές Γραμματισμού στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Αθήνα: Guteberg
Σπανός, Γ.Ι., & Μιχάλης, Α.Ν. (Επιμ.). 2012. Η νεοελληνική γλώσσα στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Αθήνα: Κριτική.Spolsky, B. (1978) Educational Linguistics: An Introduction. Rowley, MA: Newbury House.
Spolsky, B. (2008) Introduction: What is educational linguistics? In B. Spolsky & F. M. Hult (eds.), The Handbook of Educational Linguistics (pp. 1-9). Oxford: BlackwellΤεντολούρης, Φ. - Χατζησαββίδης, Σ. 2014. Διδασκαλία της Γλώσσας. Ιστορία, Επιστημολογία, Αναστοχαστικότητα. Αθήνα: Νεφέλη
Τζακώστα, Μ. (Επιμ.). 2015. Η διδασκαλία των νεοελληνικών γλωσσικών ποικιλιών και διαλέκτων στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Αθήνα: Gutenberg.
Διαδικτυακές πηγές
http://www.komvos.edu.gr/periodiko/periodiko1st/default.htm
http://www.komvos.edu.gr/glwssa/odigos/odigos_contents_n.htm
http://neamathisi.com/learning-by-design
https://keys.museduc-mm.gr/wardrobe.html