Παρουσίαση/Προβολή

(ΚΦΑ11 - ΓΦΑ11) -  Μ. Θωμά, Α.-Ν. Καρβούνη, Γ. Κάρλα, Α. Κορολή, Σ. Ματθαίος, Λ. Παπαδημητρόπουλος, Α. Παπαθωμάς -Α. Κορολη, Α. Παπαθωμάς-Ελ. Αλεξανδρή-Μ. Θωμά, Χ. Φάκας, Ε. Τσιτσιανοπούλου

Περιγραφή Μαθήματος

ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ

1. Α. Κορολή Ι: Η ρητορική των κειμένων της καθημερινότητας: Στρατηγικές πειθούς σε επιστολές που σώζονται σε παπύρους και όστρακα

Αντικείμενο ανάλυσης στο πλαίσιο του σεμιναρίου θα είναι η δημώδης μετακλασική Ελληνική, όπως αυτή σώζεται σε μη λογοτεχνικά κείμενα της της μετακλασικής και της ύστερης αρχαιότητας τα οποία γράφτηκαν σε παπύρους και όστρακα για να καλύψουν ανάγκες της καθημερινής ζωής. Τα κείμενα που θα μελετηθούν εμπίπτουν κυρίως στο είδος των ιδιωτικών επιστολών από την ελληνόφωνη Αίγυπτο της προαναφερθείσας χρονικής περιόδου. Πρόκειται για κείμενα χρηστικά, που αφορούν σε ποικίλα θέματα και προβλήματα του ιδιωτικού βίου (οικογενειακή ζωή, επαγγελματικές και οικονομικές δραστηριότητες, διαπροσωπικές σχέσεις εν γένει). Οι αποστολείς των επιστολικών αυτών κειμένων επικοινωνούν με τους συγγενείς, τους φίλους, τους συνεργάτες τους συνήθως για να ζητήσουν κάτι. Και για να επιτύχουν τον στόχο τους, πρέπει να γίνουν πειστικοί/-ές!

Οι συμμετέχουσες/συμμετέχοντες στο σεμινάριο θα εστιάσουν, λοιπόν, στη ρητορική των εν λόγω κειμένων και θα ασχοληθούν με τα εξής συναφή θέματα:

• Τα γλωσσικά μέσα διατύπωσης των αιτημάτων που απαντούν στις ιδιωτικές παπυρικές επιστολές και τη ρητορική οργάνωση των κειμένων αυτών.
• Τις στρατηγικές πειθούς και τα μέσα άσκησης ψυχολογικής πίεσης στον παραλήπτη του κειμένου (στρατηγικές ευγένειας και γλωσσικά μέσα που προσδίδουν επιτακτικό τόνο στο κείμενο).
• Την έκφραση των συναισθημάτων.
• Τον τρόπο με τον οποίο η σταδιακή επικράτηση της χριστιανικής κοσμοθεωρίας επηρέασε τις καθημερινές συγγραφικές πρακτικές.

2. Μ. Θωμά Ι: Επιστολογραφία της μετακλασικής περιόδου

Στόχος του σεμιναρίου είναι η μελέτη των λογοτεχνικών και ιδιωτικών επιστολών της μετακλασικής περιόδου, δηλαδή της περιόδου που ξεκινάει με την ελληνιστική εποχή και φτάνει έως και την ύστερη αρχαιότητα. Μετά από μία σύντομη εισαγωγή στη θεωρία της αρχαίας ελληνικής επιστολογραφίας θα διαβαστούν και θα αναλυθούν λεπτομερώς τόσο λογοτεχνικές επιστολές του ελληνορωμαϊκού κόσμου, όσο και καθαρά ιδιωτικές επιστολές γραμμένες σε παπύρους και συναφείς φορείς γραφής (όστρακα, αρχαίες μεμβράνες, ξύλινες πινακίδες κτλ.) από την ελληνιστική, ρωμαϊκή και πρώιμη βυζαντινή ανατολική Μεσόγειο, οι οποίες φανερώνουν ποικίλες πτυχές της καθημερινής ζωής και των σχέσεων των κατοίκων του μετακλασικού κόσμου. Βασικός σκοπός του σεμιναρίου είναι να παράσχει στους φοιτητές εξειδικευμένες γνώσεις σχετικά με τις γενικές αρχές και τη θεωρία της αρχαίας ελληνικής επιστολογραφίας της μετακλασικής αρχαιότητας, καθώς επίσης και με τα βασικά θέματα, τα δομικά μοτίβα, τη γλώσσα και το ύφος των επιστολών αυτών. 

 

3. Μ. Θωμά ΙΙ: Οικογενειακός βίος στην Αρχαία Ελληνική Γραμματεία

Στο σεμινάριο θα μελετηθούν ποικίλες πτυχές του αρχαιοελληνικού οικογενειακού βίου, όπως εμφανίζονται σε λογοτεχνικά και μη κείμενα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Θα αξιοποιηθούν κάθε είδους λογοτεχνικά κείμενα, πεζά και ποιητικά, από τον Όμηρο έως την ύστερη αρχαιότητα, καθώς επίσης και μαρτυρίες που σώζονται σε άλλα γραμματειακά είδη (επιγραφές, πάπυροι, όστρακα κτλ.) και φωτίζουν άγνωστες εν πολλοίς πλευρές του οικογενειακού βίου, τις σχέσεις μεταξύ των μελών μιας οικογένειας, τον τρόπο σκέψης και τις επικρατούσες νοοτροπίες κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Στόχος του μαθήματος είναι να κατανοήσουν οι φοιτητές τις βασικές πτυχές του οικογενειακού βίου των αρχαίων Ελλήνων, και να διδαχθούν πώς πρέπει να συλλέγουν, να μελετούν, να αξιολογούν και να αξιοποιούν τα διάφορα είδη γραμματειακών πηγών.

 

4. Λ. Παπαδημητρόπουλος Ι: Ο Οίκος στον Ευριπίδη: Άλκηστη-Μήδεια-Ιππόλυτος

Τα τρία δράματα του Ευριπίδη που θα αναλύσουμε παρουσιάστηκαν στο θέατρο του Διονύσου σε χρονικό διάστημα περίπου μιας δεκαετίας και συγκαταλέγονται στα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Και τα τρία χαρακτηρίζονται από την επενέργεια ενός ή περισσότερων ερωτικών τριγώνων. Με την κατάλληλη αξιοποίηση των δεδομένων που του προσέφερε η μυθολογική παράδοση, αλλά και με τις ριζικές τροποποιήσεις που επέφερε πάνω σ’ αυτήν, ο Ευριπίδης έδωσε στον έρωτα μια πρωταρχική θέση στην ποίησή του. Άλλες πτυχές που θα μας απασχολήσουν στο παρόν σεμινάριο είναι: η θέση των παιδιών και των υπηρετών στον οίκο, η σημασία των εισόδων και των εξόδων από τον οίκο, ο ρόλος των όρκων, η σχέση του οίκου με την πόλη και η επενέργεια των θεών πάνω στη διαμόρφωση των σχέσεων του οίκου.

 

5. Λ. Παπαδημητρόπουλος ΙΙ: Ο Ευριπίδης και ο Μύθος των Ατρειδών: Ηλέκτρα-Ορέστης-Ελένη

Στο σεμινάριο αυτό θα αναλυθούν διεξοδικά οι ανωτέρω τραγωδίες του Ευριπίδη, οι οποίες συγκαταλέγονται σε μία ωριμότερη φάση της δημιουργίας του, όταν είχε αποκρυσταλλωθεί πια το προσωπικό του ύφος. Έμφαση θα δοθεί στην πρωτοποριακή πραγμάτευση του μύθου από τον τραγικότερο των ποιητών, στα διάφορα συστατικά στοιχεία της δραματουργίας του, όπως τον αφηγηματικό πρόλογο, τον αγώνα λόγων, την αγγελική ρήση, τον από μηχανής θεό, καθώς επίσης στη σκιαγράφηση των χαρακτήρων των έργων και στον επικαθορισμό της δράσης από τον θεϊκό παράγοντα. Οι φοιτητές θα έρθουν επίσης σε επαφή με ξενόγλωσση βιβλιογραφία, γι' αυτό ένα από τα προαπαιτούμενα του σεμιναρίου είναι ο καλός χειρισμός τουλάχιστον της αγγλικής γλώσσας.

 

6. Ε. Τσιτσιανοπούλου: Αρχαία Ελληνική Παπυρολογία

Στόχος του μαθήματος είναι η εμβάθυνση στο γνωστικό αντικείμενο, τις επιστημονικές αρχές και τη μεθοδολογία της Αρχαίας Ελληνικής Παπυρολογίας. Στα πλαίσια του μαθήματος γίνεται εκτεταμένη μελέτη ελληνικών φιλολογικών και μη φιλολογικών παπύρων. Οι φοιτητές/τριες θα εξοικειωθούν με την ανάγνωση ελληνικών παπυρικών γραφών και την ερμηνεία επιλεγμένων φιλολογικών παπύρων, παπυρικών εγγράφων και οστράκων από τον 4ο αιώνα π.Χ. ως τον 8ο αιώνα μ.Χ. Παράλληλα, θα ασκηθούν στη μεταγραφή, τη χρονολόγηση, το λεξιλόγιο, τη συντακτική δομή των παπυρικών κειμένων. Θα δοθεί έμφαση, επίσης, στην εκμάθηση και αξιοποίηση της χρήσης των συγχρόνων ηλεκτρονικών βοηθημάτων και μέσων (βάσεων δεδομένων, προγραμμάτων κτλ.) τα οποία είναι απαραίτητα στη σύγχρονη παπυρολογική έρευνα.

 

7. Σ. Ματθαίος: Απολλώνιος Ρόδιος, Αργοναυτικά

Το σεμινάριο στοχεύει στην ανάλυση και ερμηνεία του τρίτου βιβλίου των Ἀργοναυτικῶν του Απολλώνιου Ρόδιου υπό το πρίσμα των εννοιών “παράδοση” και “νεωτερικότητα”, οι οποίες χαρακτηρίζουν την ελληνιστική ποιητική δημιουργία. Παράλληλα θα μελετηθούν, μεταξύ άλλων, η σχέση του Απολλώνιου με τον Καλλίμαχο και το καλλιμάχειο πρόγραμμα, το ηρωϊκό στοιχείο των Ἀργοναυτικῶν και ο ρόλος των θεών, θα διερευνηθούν οι αφηγηματικές τεχνικές του έπους και θα επιχειρηθεί, τέλος, αποτίμησή του στο πλαίσιο της ελληνιστικής ποιητικής. Οι συμμετέχοντες θα μελετήσουν και θα παρουσιάσουν προφορικά ενότητες από το τρίτο βιβλίο των Ἀργοναυτικῶν (30% της τελικής βαθμολογίας) και, βάσει των παρουσιάσεών τους, θα εκπονήσουν γραπτή σεμιναριακή εργασία που θα καταθέσουν με τη λήξη του εξαμήνου (40% της τελικής βαθμολογίας). Επιπλέον, θα ανατεθεί σε κάθε συμμετέχοντα η εκπόνηση περίληψης ενός επιστημονικού άρθρου ή/και η επεξεργασία λημμάτων από το λεξικό LSJ.

 

8. Γ. Κάρλα: Ρητορική εκπαίδευση στην αρχαία Ελλάδα

 Στο σεμινάριο αυτό θα προσπαθήσουμε μέσα από αρχαίες πηγές να διερευνήσουμε το σύστημα της ρητορικής εκπαίδευσης στην αρχαιότητα. Θα επικεντρωθούμε, μεταξύ άλλων κειμένων, στα «προγυμνάσματα», τις ρητορικές ασκήσεις που έδιναν δηλ. οι δάσκαλοι της ρητορικής στους μαθητές τους για την εξάσκησή τους στον γραπτό και στον προφορικό λόγο.

 

9. Χ. Φάκας: Ο Λόγγος και το αρχαίο ελληνικό ερωτικό μυθιστόρημα

Στόχος του σεμιναρίου είναι η εξοικείωση με τα ποικίλα ζητήματα που απασχολούν την ιδιαίτερα εντατική τα τελευταία χρόνια έρευνα του αρχαίου μυθιστορήματος. Με βάση τα πέντε διασωθέντα αρχαιοελληνικά μυθιστορήματα και τα αποσπάσματα συναφών κειμένων σε παπύρους θα συζητηθούν κατ’ αρχάς τα βασικά διακριτικά γνωρίσματα και οι υποκατηγορίες του συγκεκριμένου είδους, το πρόβλημα της γέννησής του καθώς και το λογοτεχνικό και ιστορικοκοινωνικό υπόβαθρό του. Η συζήτηση θα επικεντρωθεί ακολούθως στο μυθιστόρημα του Λόγγου και θα αναδείξει κυρίως τους βασικούς θεματικούς άξονές του, την δομή και τεχνική της αφήγησής του, τις πολυάριθμες λογοτεχνικές οφειλές του και το σεσοφισμένο παιχνίδι του συγγραφέα με τις ειδολογικές συμβάσεις. Καθένα από τα μέλη του σεμιναρίου θα αναλάβει να αναπτύξει προφορικά κατά την διάρκεια του εξαμήνου και εν συνεχεία γραπτά ένα θέμα σχετικό με το αντικείμενο του μαθήματος.

 

10. Α.-Ν. Καρβούνη: Το επύλλιο στην ελληνιστική περίοδο και στην Ύστερη Αρχαιότητα

Με τον όρο ‘επύλλιο’ περιγράφουμε σύντομα αφηγηματικά μυθολογικά ποιήματα σε δακτυλικό εξάμετρο, και το θέμα του σεμιναρίου είναι η μελέτη του επυλλίου στην ελληνιστική περίοδο και στην Ύστερη Αρχαιότητα. Θα εστιάσουμε κυρίως σε αυτοτελή επύλλια (Καλλίμαχου Ἑκάλη, Θεοκρίτου Εἰδ. 24, Μόσχου Εὐρώπη, Τριφιοδώρου Ἰλίου Πέρσις, Κολλούθου Ἑλένης Ἁρπαγή, Μουσαίου Τὰ καθ᾽ Ἡρὼ καὶ Λέανδρον), εξετάζοντας παράλληλα και το επύλλιο μέσα σε εκτενέστερα έπη, όπως τα Διονυσιακά του Νόννου. Στόχος του σεμιναρίου είναι να εξοικειωθούν οι συμμετέχοντες με την αλεξανδρινή ποίηση και με την ποίηση της Ύστερης Αρχαιότητας μέσα από το είδος του επυλλίου, καθώς και με τη συγγραφή επιστημονικής εργασίας στην αρχαία ελληνική ποίηση. Στο τέλος του εξαμήνου οι συμμετέχοντες θα παρουσιάσουν προφορικά, και στη συνέχεια θα υποβάλουν σε γραπτή μορφή, την εργασία τους σε θέμα που εμπίπτει στο αντικείμενο του σεμιναρίου.

 

11. Α. Παπαθωμάς-Α. Κορολή: Εκδοτική αρχαίων ελληνικών κειμένων

Το σεμινάριο εισάγει τους συμμετέχοντες στη θεωρία και την πράξη της κριτικής έκδοσης. Στόχος του είναι η κατανόηση των βασικών αρχών της φιλολογικής αποκατάστασης των κειμένων. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στη μελέτη της εκδοτικής μεθοδολογίας των κειμένων που παραδόθηκαν από αρχαίους φορείς γραφής, όπως πάπυροι και επιγραφές. Παράλληλα, θα εξεταστούν τα κείμενα που διασώθηκαν μέσω μεσαιωνικών χειρογράφων και της βυζαντινής παράδοσης. Οι συμμετέχοντες θα εξοικειωθούν με τις έννοιες των εκδοτικών συμβόλων, του στέμματος και της κριτικής αποκατάστασης. Θα αναλυθούν τα στάδια της συλλογής, σύγκρισης και αξιολόγησης των μαρτυριών. Ιδιαίτερη σημασία θα δοθεί στη διάκριση ανάμεσα σε πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές. Το σεμινάριο θα παρουσιάσει παραδείγματα εκδόσεων από διαφορετικές ιστορικές περιόδους. Θα συζητηθούν τα προβλήματα αυτογράφων, φθοράς, αντιγραφικών λαθών και παρεμβάσεων των γραφέων. Επιπλέον, θα εξεταστεί ο ρόλος της σύγχρονης τεχνολογίας στην εκδοτική πράξη. Με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου, οι συμμετέχοντες θα έχουν αποκτήσει βασικές δεξιότητες στην κριτική και επιστημονική έκδοση αρχαίων ελληνικών κειμένων.

 

12. Αμφιλόχιος Παπαθωμάς – Δρ Ελένη Αλεξανδρή-Μ. Θωμά: Γυναικείες Μορφές στην Αρχαία Ελληνική Γραμματεία

Στο σεμινάριο «Γυναικείες Μορφές στην Αρχαία Ελληνική Γραμματεία» θα μελετηθούν η παρουσίαση και η λειτουργία επιλεγμένων γυναικείων μορφών, όπως αυτές αναδεικνύονται μέσα από λογοτεχνικά και μη λογοτεχνικά κείμενα Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται τόσο σε λογοτεχνικές ηρωίδες όσο και σε ιστορικά τεκμηριωμένες, πραγματικές γυναικείες παρουσίες, προκειμένου να διερευνηθεί η αλληλεπίδραση ανάμεσα στη μυθική αναπαράσταση και στην κοινωνική πραγματικότητα. Αναλύονται τόσο πρωταγωνιστικές όσο και δευτερεύουσες εκφάνσεις της γυναικείας παρουσίας, οι οποίες προσεγγίζονται ως φορείς λόγου και ως υποκείμενα δράσης, σε άμεση συνάρτηση με τον οἶκο, τις σχέσεις συγγένειας και τις ιεραρχικές δομές που συγκροτούν τον ευρύτερο κοινωνικό χώρο. Η διερεύνηση της σχέσης φύλου και εξουσίας, της βίας και της σιωπής εντάσσεται στη μελέτη των κειμένων και των συναφών τεκμηρίων ως τόπων ιδεολογικής συγκρότησης ταυτοτήτων και κοινωνικών ρόλων. Παράλληλα, η γυναικεία παρουσία προσεγγίζεται ως νομικό, πολιτικό και ιδεολογικό κατασκεύασμα, το οποίο αντανακλά και ταυτόχρονα διαμορφώνει συγκεκριμένες αξίες, ιεραρχίες και κανονιστικά πρότυπα της αρχαίας ελληνικής κοινωνίας. Το σεμινάριο εντάσσεται θεωρητικά στις σύγχρονες σπουδές φύλου και στη φεμινιστική φιλολογική κριτική, συνδυάζοντας φιλολογική ανάλυση πρωτοτύπων κειμένων με διακειμενική και κοινωνικοϊστορική προσέγγιση

Ημερομηνία δημιουργίας

Τρίτη 19 Φεβρουαρίου 2019