Παρουσίαση/Προβολή

Περιεχόμενο μαθήματος

Στο παρόν μάθημα, οι φοιτητές/φοιτήτριες διδάσκονται τις ιστορικές και σύγχρονες τεχνικές για την άρτια κατάρτισή τους στο παραδοσιακό τραγούδι, λαμβάνοντας υπόψη τις λαϊκές τοπικές μουσικές παραδόσεις του ελληνισμού, όπως και τις αντίστοιχες λόγιες. Το κέντρο βάρους της σπουδής ορίζεται από την εμπειρική αφομοίωση του ρεπερτορίου σε θεματικές ενότητες, χωρισμένες ανά εξάμηνο διδασκαλίας. Κατά την επιλογή του ρεπερτόριο και στη διαμόρφωση της διδασκαλίας  λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαιτερότητες και τα μουσικά βιώματα κάθε φοιτητή/φοιτήτριας, με ειδικότερο στόχο να αυξάνεται το επίπεδο δυσκολίας ανά εξάμηνο φοίτησής του/της. Διδάσκονται, επίσης: Τεχνικές μελέτης, χαλάρωσης, σωματικής συναισθησίας και επαφής με το κοινό. Καλλιεργείται η κριτική και ενθαρρύνεται η δημιουργική σκέψη στη διαμόρφωση του ρεπερτορίου ερμηνείας. Η ανάληψη πρωτοβουλιών εκ μέρους των φοιτητών/φοιτητριών όχι μόνο ενθαρρύνεται αλλά και πριμοδοτείται.

Μέθοδοι αξιολόγησης

Η αξιολόγηση των φοιτητών/φοιτητριών επιτυγχάνεται με τη διαρκή επαλήθευση της διαδικασίας ατομικής εξάσκησης και της μελέτης του διδαχθέντος ρεπερτορίου, της διαδικασίας αναζήτησης και εξάσκησης σε νέο ρεπερτόριο, εκτός του διδαχθέντος κατά τη διαδραστική διδασκαλία, των γνώσεων γύρω από το ρεπερτόριο επιτέλεσης (ιστορικο-λαογραφικών, μουσικολογικών, υφολογικών, τεχνικών). Τα κριτήρια αξιολόγησης διαμορφώνονται ως εξής:

• Συνεπής παρουσία στην εβδομαδιαία διαδραστική διδασκαλία.
• Ατομική προετοιμασία.
• Συνεργαστική διάθεση, τόσο με τον διδάσκοντα/τη διδάσκουσα όσο και με τους υπόλοιπους συμφοιτητές/τις υπόλοιπες συμφοιτήτριες, όταν ανατίθενται μικρές ομαδικές εργασίες.
• Πρόοδος στο πεδίο των τεχνικών δεξιοτήτων και του ύφους επιτέλεσης.
• Εξέλιξη στο πεδίο του εμπλουτισμού των γνώσεων στο θέμα του ρεπερτορίου.

Μέθοδοι διδασκαλίας

Η διδασκαλία του μαθήματος διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τις εβδομαδιαίες διαδραστικές συναντήσεις. Κατά τη διάρκεια αυτών, η διδάσκουσα, παρουσιάζει τη διδαχθείσα ύλη, όπως αυτή κατηγοριοποιείται παραπάνω ανά εξάμηνο σπουδών. Η παρουσίαση της διδαχθείσας ύλης σε θέμα ρεπερτορίου γίνεται από την ίδια τη διδάσκουσα, ενώ επικουρικά χρησιμοποιούνται και πολυμέσα, για να παραδειγματιστεί ο φοιτητής/η φοιτήτρια για την ατομική του μελέτη. Σε κάθε συνάντηση θίγονται επίσης ζητήματα που αφορούν γενικότερα το ελληνικό δημοτικό και παραδοσιακό τραγούδι, δηλαδή ιστορικο-λαογραφικές πληροφορίες και στοιχεία γύρω από τη μελέτη του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού, επιτελεστικά χαρακτηριστικά, ερμηνευτικά υφολογικά στοιχεία. Στόχος αυτών είναι ο φοιτητής/η φοιτήτρια να αποκτήσει ολική εποπτεία της ύλης και της υπόστασης του ελληνικού δημοτικού και παραδοσιακού τραγουδιού, αλλά και κριτική και επιστημονική προσέγγιση στη βιβλιογραφία και δισκογραφία τις οποίες θα μελετάει καθ’ όλη τη διάρκεια των σπουδών του/της. Εκτός από τη διδασκαλία, αρκετός φόρτος εργασίας αποδίδεται και στον φοιτητή/στην φοιτήτρια, που αφορά δηλαδή τη γενικότερη ατομική φωνητική εξάσκηση αλλά και την ειδικότερη εξάσκηση στο διδασκόμενο ρεπερτόριο και τη διαμόρφωση του ατομικού ρεπερτορίου. Επίσης ο φοιτητής/η φοιτήτρια καλείται να πραγματοποιεί ατομική αναζήτηση και εξάσκηση σε περαιτέρω ρεπερτόριο από το διδασκόμενο.

Α΄ Εξάμηνο

• Στάση σώματος.
• Φωνητικές ασκήσεις.
• Πρακτική εφαρμογή τεχνικών φωνητικών ζητημάτων.
• Θεωρητικά ζητήματα μελέτης και προσέγγισης του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού.
• Επιλεγμένο ρεπερτόριο από τις εξής γεωγραφικές περιοχές: Μικρά Ασία, Κεντρικό Αιγαίο, Ανατολικό Αιγαίο. Εμβάθυνση σε ρυθμολογικά, υφολογικά, ποικιλματικά και επιτελεστικά ζητήματα του ρεπερτορίου των συγκεκριμένων τοπικών μουσικών παραδόσεων.

Β΄ Εξάμηνο

• Στάση σώματος.
• Φωνητικές ασκήσεις.
• Πρακτική εφαρμογή τεχνικών φωνητικών ζητημάτων.
• Θεωρητικά ζητήματα μελέτης και προσέγγισης του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού.
• Επιλεγμένο ρεπερτόριο από τις εξής γεωγραφικές περιοχές: Ήπειρος, Πελοπόννησος, Στερεά Ελλάδα, Θεσσαλία, Μακεδονία. Εμβάθυνση σε ρυθμολογικά, υφολογικά, ποικιλματικά και επιτελεστικά ζητήματα του ρεπερτορίου των συγκεκριμένων τοπικών μουσικών παραδόσεων.

Γ΄ Εξάμηνο

• Στάση σώματος.
• Φωνητικές ασκήσεις.
• Πρακτική εφαρμογή τεχνικών φωνητικών ζητημάτων.
• Θεωρητικά ζητήματα μελέτης και προσέγγισης του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού.
• Επιλεγμένο ρεπερτόριο από τις εξής γεωγραφικές περιοχές: Θράκη, Πόντος, Μικρά Ασία, Κύπρος, Κρήτη. Εμβάθυνση σε ρυθμολογικά, υφολογικά, ποικιλματικά και επιτελεστικά ζητήματα του ρεπερτορίου των συγκεκριμένων τοπικών μουσικών παραδόσεων.

Δ΄ Εξάμηνο

• Στάση σώματος.
• Φωνητικές ασκήσεις.
• Πρακτική εφαρμογή τεχνικών φωνητικών ζητημάτων.
• Ζητήματα δημιουργίας ρεπερτορίου επιτέλεσης, σε θεματικό και επιτελεστικό πλαίσιο.
• Προετοιμασία για το μεταπτυχιακό ρεσιτάλ.
• Επιλεγμένο ρεπερτόριο: τραγούδια αυτοσχεδιαστικά και ελεύθερου ρυθμού.

Βιβλιογραφία

Συγγράμματα

Αμαργιανάκης, Γ. (2003). Βυζαντινή μουσική-δημοτικό τραγούδι: Οι δύο όψεις της ελληνικής μουσικής κληρονομιάς. Στο: Μακρής, Ε. (επιμ.). Οι δύο όψεις της ελληνικής μουσικής κληρονομιάς. Αφιέρωμα εις μνήμην Σπυρίδωνος Περιστέρη (σσ. 61-67). Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών.

Ανδρίκος, Ν. (2018). Οι λαϊκοί δρόμοι στο μεσοπολεμικό αστικό τραγούδι. Σχεδίασμα λαϊκής τροπικής θεωρίας. Αθήνα: Τόπος.

Baud Bovy, S. (1984). Δοκίμιο για το ελληνικό δημοτικό τραγούδι. Ναύπλιο: Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα.

Βούλγαρης, Ε. (2006). Το αστικό λαϊκό τραγούδι στην Ελλάδα του μεσοπολέμου. Σμυρναίικα και πειραιώτικα ρεμπέτικα 1922-1940. Αθήνα: Fagotto Books.

Καψωμένος, Ε. (1996). Δημοτικό τραγούδι. Μια διαφορετική προσέγγιση. Αθήνα: Πατάκη.

Κυριακίδης, Στ. (1990). Το δημοτικό τραγούδι. Συναγωγή μελετών. Αθήνα: Ερμής.

Λιάβας, Λ. (2009). Το ελληνικό τραγούδι από το 1821 έως το 1950. Αθήνα: Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδας.

Μαυροειδή, Μ. (2019). Η κλωστή και το βελόνι. Μουσική για φωνητικό σύνολο. Αθήνα: Fagotto Books.

Μαυροειδής, Μ. (1994). Ανθολογία ελληνικής παραδοσιακής μουσικής. Αθήνα: Fagotto.

Πεφάνης, Λ. & Φευγαλάς, Στ. (2014). Μουσικές καταγραφές. Πρώτος τόμος. 184 οργανικοί σκοποί από Αιγαίο, Ιόνιο, Κρήτη και Κύπρο). Αθήνα: Παπαγρηγορίου Κ.-Νάκας Χ.

Πεφάνης, Λ. & Φευγαλάς, Στ. (2016). Μουσικές καταγραφές. Δεύτερος τόμος. 200 οργανικοί σκοποί από Θράκη, Μακεδονία, Ήπειρο, Θεσσαλία, Στερεά Ελλάδα και Πελοπόννησο. Αθήνα: Παπαγρηγορίου Κ.-Νάκας Χ.

Πεφάνης, Λ. & Φευγαλάς, Στ. (2020). Μουσικές καταγραφές. Τρίτος τόμος. 216 οργανικοί σκοπό από Μικρά Ασία, Πόντο, Καππαδοκία, Αζοφική και Κάτω Ιταλία. Αθήνα: Παπαγρηγορίου Κ.-Νάκας Χ.

Πολίτης, Α. (1984). Η ανακάλυψη των ελληνικών δημοτικών τραγουδιών. Προϋποθέσεις, προσπάθειες και η δημιουργία της πρώτης συλλογής. Αθήνα: Θεμέλιο.

Πολίτης, Α. (2017). Το δημοτικό τραγούδι. Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

Σπυριδάκης, Γ., Μέγας Γ. & Πετρόπουλος, Δ. (1962 & 2000). Ελληνικά δημοτικά τραγούδια (εκλογή) (Τόμ. Α΄). Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών.

Σπυριδάκης, Γ., & Περιστέρης, Σ. (1968 & 1999). Ελληνικά δημοτικά τραγούδια (μουσική εκλογή) (Τόμ. Β΄& Γ΄). Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών.

Τάσκου, Β. (2024). Τροπική μουσική και μακάμ. Αθήνα: Fagotto Books.

Τερζοπούλου, Μ., Ψυχογιού, Ε. (1992). «Άσματα» και «τραγούδια». Προβλήματα έκδοσης των δημοτικών τραγουδιών. Εθνολογία. 1, 143-165.

Τσιαμούλης, Χ. (2018). Τα μελωδικά μοτίβα της παράδοσης – Τρόπος Α΄ (Τεύχος πρώτο). Αθήνα: Παπαγρηγορίου-Νάκας.

____ (2018). Τα μελωδικά μοτίβα της παράδοσης – Τρόπος Α΄ (Τεύχος δεύτερο). Αθήνα: Παπαγρηγορίου-Νάκας.

____ (2023). Τα μελωδικά μοτίβα της παράδοσης – Τρόπος Β΄ (Τεύχος τρίτο). Αθήνα: Παπαγρηγορίου-Νάκας.

Χαλδαιάκη, Ε. (2018). Ο Κ. Α. Ψάχος και η συμβολή του στην καταγραφή και μελέτη ελληνικών δημοτικών τραγουδιών. Αθήνα: Ωδείο Αθηνών-Orpheus.

Δισκογραφία

Εκδόσεις Αρχείου Ελληνικής Μουσικής

Εκδόσεις Καλλιτεχνικού Συλλόγου Δημοτικής Μουσικής «Δόμνα Σαμίου»

Εκδόσεις Κέντρου Αιγαιακών Λαογραφικών & Μουσικολογικών Ερευνών

Εκδόσεις Κέντρου Έρευνας και Προβολής της Εθνικής Μουσικής (ΚΕΠΕΜ)

Εκδόσεις Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών (ΚΕΕΛ)

Εκδόσεις Μουσικού Λαογραφικού Αρχείου Μέλπως Μερλιέ

Εκδόσεις Συλλόγου προς Διάδοσιν της Εθνικής Μουσικής

Αρχειακές συλλογές

Αρχείο Κουνάδη (διαδικτυακό)

Αρχείο Καθηγητή Λάμπρου Λιάβα, Τμήμα Μουσικών Σπουδών, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών