Μάθημα : Ορθόδοξη Ανθρωπολογία και Νεωτερικότητα, Μεταπτυχιακό μάθημα Α΄ Εξαμήνου / ΠΜΣ "Ορθόδοξη Θεολογία"

Περιεχόμενο

Στο εν λόγω μάθημα διερευνώνται κριτικά και διαλεκτικά οι σύγχρονες περί ανθρώπου αντιλήψεις σε σχέση με την Ορθόδοξη θεολογική ανθρωπολογία. Αρχικά παρουσιάζεται το θεολογικό περιεχόμενο και το υπαρξιακό νόημα της Ορθόδοξης ανθρωπολογίας στην προοπτική μιας δυναμικής και σχεσιακής περί ανθρώπου αντίληψης. Κατόπιν προσεγγίζονται οι ανθρωπολογικές όψεις της νεωτερικότητας και της μετανεωτερικότητας στο πλαίσιο της εκκοσμίκευσης και του πλουραλισμού του σύγχρονου δυτικού πολιτισμικού παραδείγματος. Παρουσιάζονται επίσης οι τάσεις και τα ρεύματα στις σύγχρονες ανθρωπολογικές σπουδές. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο θεολογικό περιεχόμενο και στο υπαρξιακό νόημα της Ορθόδοξης ανθρωπολογίας στην προοπτική μιας δυναμικής και σχεσιακής περί ανθρώπου αντίληψης. Ακόμη επιχειρείται ένας διάλογος της Ορθόδοξης θεολογίας με τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Μελετάται ιδιαίτερα η ανθρωπολογική, κοινωνική και πολιτισμική προσέγγιση της θεολογικής έννοιας του προσώπου. Τέλος, επιχειρείται ένας κριτικός διάλογος της Ορθόδοξης θεώρησης του ανθρώπου με τον σύγχρονο ψηφιακό ανθρωπισμό και μετα-ανθρωπισμό.

Ως πηγές και βασικά κείμενα εργασίας χρησιμοποιούνται τα βιβλικά και πατερικά κείμενα, επιλεγμένα  κείμενα και μελέτες της σύγχρονης θεολογικής βιβλιογραφίας για τον άνθρωπο, αλλά και κείμενα που παρήγαγε η νεότερη ανθρωπολογική σκέψη και φιλοσοφία από τον Διαφωτισμό και εξής, η σχετική με την Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σύγχρονη προβληματική αλλά και τα καίρια ζητήματα που θέτουν οι εφαρμογές της ψηφιακής τεχνολογίας στη ζωή  του ανθρώπου. Πέραν όλων αυτών, ο διάλογος θεολογίας και νεωτερικότητας στο εν λόγω μάθημα προσεγγίζεται συχνά και μέσα από τη λογοτεχνία, το θέατρο και τον κινηματογράφο, χρησιμοποιώντας τις σύγχρονες τεχνολογίες, αλλά και επιτόπιες εκπαιδευτικές επισκέψεις.  

Στόχοι

Οι φοιτητές/τριες καλούνται να μελετήσουν επιλεγμένα κείμενα από τη βιβλική, την πατερική και τη σύγχρονη θεολογική βιβλιογραφία περί ανθρώπου ώστε να σχηματίσουν κατά το δυνατόν ολοκληρωμένη και επικαιροποιημένη εικόνα για το περιεχόμενο της Ορθόδοξης θεολογικής ανθρωπολογίας. Καλούνται επίσης να μελετήσουν τις κύριες όψεις και εκφράσεις της νεωτερικότητας για τον ανθρωπολογικό της στοχασμό από τον Διαφωτισμό μέχρι σήμερα. Τέλος, καλούνται να οικοδομήσουν έναν κριτικό και γόνιμο διάλογο μεταξύ της Ορθόδοξης θεολογικής ανθρωπολογίας, όπως σαρκώθηκε στα μνημεία της Ορθόδοξης Παράδοσης αλλά και στη ζωντανή πίστη, στο ήθος και στη ζωή των Ορθοδόξων ανά την οικουμένη, με τα ανθρωπολογικά προτάγματα της νεωτερικότητας αλλά και τα εντελώς νέα προβλήματα του σύγχρονου κόσμου και πολιτισμού.

Προσδοκώμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα:

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές/φοιτήτριες θα αποκτήσουν ένα πλέγμα γνώσεων ώστε να:

• προσδιορίζουν και να περιγράφουν τους κύριους άξονες της Ορθόδοξης θεολογικής ανθρωπολογίας με έμφαση στην ανθρωπολογική, κοινωνική και πολιτισμική προσέγγιση της θεολογικής έννοιας του προσώπου.
• διακρίνουν τις διάφορες φάσεις εξέλιξης του νεότερου ανθρωπολογικού στοχασμού από τον Διαφωτισμό και εντεύθεν όπως αυτός αποτυπώνεται στην Οικουμενική Διακήρυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και να ερμηνεύουν το γεγονός της διακήρυξης αλλά και της εφαρμογής τους άλλοτε και σήμερα.
• αναγνωρίζουν και να κατανοούν τη διαλεκτική σχέση του Χριστιανισμού και ιδιαίτερα της Ορθόδοξης θεολογικής ανθρωπολογίας με τον σύγχρονο ανθρωπολογικό στοχασμό, εντοπίζοντας την ενδεχόμενη σχέση και επίδραση του Χριστιανισμού και ιδιαίτερα της Ορθόδοξης Παράδοσης της Εκκλησίας στη διαμόρφωση μιας γόνιμης σχέσης με το εκάστοτε κοινωνικό, ιστορικό και πολιτισμικό περιβάλλον.
• ανακαλύπτουν και να προβάλλουν επιμέρους πτυχές του Χριστιανισμού και της Ορθόδοξης Παράδοσης, διαμορφώνοντας το κοινωνικό ήθος του ανθρώπου στον σύγχρονο κόσμο και πολιτισμό, εμπλουτίζοντας και συμπληρώνοντας ενδεχόμενα κενά και ανεπάρκειες της σύγχρονης εκκοσμικευμένης θεώρησης των δικαιωμάτων του ανθρώπου.

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές/φοιτήτριες θα αποκτήσουν ένα πλέγμα δεξιοτήτων ώστε να:

• διασυνδέουν και να αξιοποιούν την Ορθόδοξη θεολογική ανθρωπολογία με την ανθρωπολογία της νεωτερικότητας, συμμετέχοντας γόνιμα και κριτικά στον σύγχρονο ανθρωπολογικό στοχασμό
• εντοπίζουν και να διερευνούν τη σχέση Χριστιανισμού και ανθρωπίνων δικαιωμάτων συσχετίζοντας τις διάφορες εκφράσεις του Χριστιανισμού με έμφαση στην Ορθόδοξη Παράδοση της Εκκλησίας στην ανάπτυξη και εμπέδωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων
• ανακαλύπτουν και να διασυνδέουν τη θεολογική ανθρωπολογία της Ορθόδοξης Εκκλησίας και Παράδοσης με τα υπαρξιακά αδιέξοδα και τα κενά νοήματος του σύγχρονου πρακτικού μηδενισμού στη ζωή των σύγχρονων κοινωνιών.
• εκτιμούν, να διερευνούν και να επιλύουν ενδεχόμενα προβλήματα που προκύπτουν από την έλλειψη διαλόγου της Ορθόδοξης Παράδοσης με τον σύγχρονο κόσμο και πολιτισμό και ιδιαίτερα με τα ζητήματα των νέων ψηφιακών εφαρμογών στη ζωή του ανθρώπου.

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές/φοιτήτριες θα αποκτήσουν ένα πλέγμα ικανοτήτων ώστε να:

• επιχειρηματολογούν για το περιεχόμενο της Ορθόδοξης θεολογικής ανθρωπολογίας και τη δυνατότητά της να εκφράζεται με όρους δημόσιας θεολογίας και μαρτυρίας, προκειμένου να διαλεχθεί γόνιμα με τις σύγχρονες περί ανθρώπου τάσεις και αντιλήψεις.
• διαπιστώνουν και να αιτιολογούν τη γόνιμη σχέση της Ορθόδοξης θεολογικής ανθρωπολογίας με τον ανθρωπολογικό και κοινωνικό στοχασμό του σύγχρονου πολιτισμικού παραδείγματος.
• αποτιμούν κριτικά και να επιβεβαιώνουν με ιστορικά επιχειρήματα και παραδείγματα τη σχέση του Χριστιανισμού και της Ορθοδοξίας με τα ανθρώπινα δικαιώματα
• και τέλος να ανασυνθέτουν και να ανανοηματοδοτούν τη σχέση της Ορθόδοξης θεολογικής ανθρωπολογίας και του νεωτερικού και μετανεωτερικού ανθρωπολογικού και πολιτισμικού παραδείγματος μέσα από έναν διαρκή, δημιουργικό και κριτικό διάλογο.

Αξιολόγηση 

Η αξιολόγηση πραγματοποιείται με την ενεργό παρουσία, συμμετοχή και τον διάλογο των φοιτητών/τριών που αναπτύσσεται στη διαδικασία του μαθήματος,  και κατόπιν μέσω εκπόνησης γραπτής εργασίας και προφορικής εξέτασης μετά το πέρας των μαθημάτων. Στο e-class του μαθήματος υπάρχει αναρτημένος ενδεικτικός γενικός κατάλογος θεμάτων, καθώς και σχετική βιβλιογραφία και διάφορα πολυμεσικά εργαλεία. Οι φοιτητές/τριες παρουσιάζουν στο τέλος του Εξαμήνου τις εργασίες τους. Συχνά πραγματοποιούνται κοινά ερευνητικά σεμινάρια (Research Colloquium) και συνεργασία με μεταπτυχιακά μαθήματα  άλλων τομέων του Τμήματος Θεολογίας.