Μάθημα : Θεολογία & Πολιτισμός, Μεταπτυχιακό μάθημα Β΄ Εξαμήνου / ΠΜΣ "Ορθόδοξη Θεολογία"

«Θεολογία και Πολιτισμός»

Περιεχόμενο:

Στο εν λόγω μάθημα διερευνώνται κριτικά και διαλεκτικά οι σχέσεις και αλληλεπιδράσεις της χριστιανικής θεολογίας και ιδιαίτερα της Ορθόδοξης Παράδοσης της Εκκλησίας με τον εκάστοτε πολιτισμό ή τους πολιτισμούς. Συγκεκριμένα μελετώνται ζητήματα που αφορούν την πολιτισμική πρόσληψη και ερμηνεία του Ευαγγελίου στην Ύστερη Αρχαιότητα, τη συνάντηση και τον δημιουργικό διάλογο μεταξύ Ελληνισμού και Χριστιανισμού και εν γένει με τη ιστορική προσέγγιση και τη συστηματική σπουδή και ερμηνεία της πίστης, της ζωής και της λατρείας της Εκκλησίας μέσα στον χρόνο, τον διάλογο και τις αλληλεπιδράσεις της με τον εκάστοτε πολιτισμό και με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα σημαντικών περιόδων της Ιστορίας (Ρωμαϊκή περίοδος, Ανατολικό Ρωμαϊκό Κράτος ή Βυζάντιο, Χριστιανική Δύση, Αναγέννηση, Μεταρρύθμιση, Διαφωτισμός, Τουρκοκρατία, Νεότερα Χρόνια). Η καθοριστική αυτή συνάντηση Χριστιανισμού και Ελληνισμού διαμόρφωσε τις βάσεις για την ιδιαίτερη ανάπτυξη και διαφορετική πορεία του Χριστιανισμού στη Δυτική Ευρώπη μέσα από τις μεγάλες χριστιανικές παραδόσεις του Ρωμαιοκαθολικισμού και του Προτεσταντισμού και επέδρασσε ευρύτερα στον ευρωπαϊκό και στον δυτικό πολιτισμό. Ιδιαίτερα μελετώνται οι ποικίλες πολιτισμικές εκφράσεις και τα μνημεία λόγου και τέχνης της Ορθόδοξης χριστιανικής παράδοσης και κληρονομιάς. Συνάμα, διερευνάται και ερμηνεύεται η αντινομική και διαλεκτική σχέση θεολογίας, ιστορίας και πολιτισμού υπό το φως της εσχατολογικής προοπτικής της Εκκλησίας. Επίσης αναδεικνύονται οι προτεραιότητες ενός γόνιμου και κριτικού διαλόγου μεταξύ θεολογίας και πολιτισμού σήμερα σε μία σειρά ζητημάτων που αφορούν τη σχέση της Θεολογίας με την κοινωνία, την πολιτική, τον πολιτισμό, και πιο συγκεκριμένα με τη γλώσσα, με τη λογοτεχνία, με την τέχνη και τη μουσική άλλοτε και σήμερα. Διερευνάται η σχέση της θεολογίας με το φυσικό περιβάλλον, την τεχνολογία, τον διάλογο με τις  σύγχρονες πλουραλιστικές κοινωνίες. Τέλος, επιχειρείται ένας γόνιμος διάλογος της Ορθόδοξης θεολογίας με τα σύγχρονα προβλήματα του πολιτισμού και της παιδείας στο πλαίσιο των σύγχρονων πλουραλιστικών και δημοκρατικών κοινωνιών και εν γένει με τη θεολογική μαρτυρία της Ορθόδοξης Παράδοσης της Εκκλησίας στον δημόσιο χώρο.

Στόχοι:

Οι φοιτητές/τριες καλούνται να μελετήσουν επιλεγμένα κείμενα από τη βιβλική, την πατερική και τη σύγχρονη θεολογική βιβλιογραφία καθώς και έργα τέχνης και πολιτισμικά μνημεία της Ύστερης αρχαιότητας στον ελληνορωμαϊκό κόσμο, αλλά και του βυζαντινού κόσμου και πολιτισμού και της χριστιανικής Δύσης ώστε να σχηματίσουν κατά το δυνατόν ολοκληρωμένη εικόνα για τη γόνιμη συνάντηση και αλληλεπίδραση μεταξύ Χριστιανισμού και Ελληνισμού. Τέλος, καλούνται να οικοδομήσουν έναν κριτικό και γόνιμο και επικαιροποιημένο διάλογο μεταξύ Θεολογίας και Πολιτισμού σε μία σειρά ζητημάτων που αφορούν στη σχέση της Θεολογίας με την κοινωνία, την πολιτική, τον πολιτισμό, την ιδεολογία, και πιο συγκεκριμένα με τη γλώσσα, με τη λογοτεχνία, με την τέχνη και τη μουσική αλλά και με τα σύγχρονα προβλήματα του πολιτισμού, της ψηφιακής τεχνολογίας και της παιδείας στο πλαίσιο των σύγχρονων πλουραλιστικών και μαζικοδημοκρατικών κοινωνιών.

Προσδοκώμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα:

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές/φοιτήτριες θα αποκτήσουν ένα πλέγμα γνώσεων ώστε να:

• προσδιορίζουν και να περιγράφουν τους κύριους ιστορικούς και θεματικούς άξονες της γόνιμης συνάντησης Ελληνισμού και Χριστιανισμού κατά την Ύστερη Αρχαιότητα στο διοικητικό και διαπολιτισμικό πλαίσιο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας
• διακρίνουν τις διάφορες φάσεις σύγκρουσης, αλληλεπίδρασης, δημιουργικής σύνθεσης και εξέλιξης των σχέσεων θεολογίας και πολιτισμού στο ελληνόφωνο Βυζάντιο και στη λατινική Δύση όπως σαρκώθηκε στα ποικίλα μνημεία λόγου και έργα τέχνης του χριστιανικού κόσμου και πολιτισμού.
• αναγνωρίζουν και να κατανοούν την ανάγκη νέων ωσμώσεων και εκφράσεων της θεολογίας μέσω του πολιτισμού σε κάθε τόπο και σε κάθε εποχή και συνάμα την αντινομική και διαλεκτική τους σχέση ενόψει της εσχατολογικής προοπτικής της Εκκλησίας.
• ανακαλύπτουν, να προβάλλουν και να διερμηνεύουν θεολογικά νέες εμπνευσμένες καλλιτεχνικές εκφράσεις και δημιουργίες στη ζωή της Εκκλησίας.

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές/φοιτήτριες θα αποκτήσουν ένα πλέγμα δεξιοτήτων ώστε να:

• διασυνδέουν και να αξιοποιούν τη γόνιμη σχέση και αλληλεπίδραση θεολογίας και πολιτισμού στον σύγχρονο ανθρωπολογικό κόσμο
• εντοπίζουν και να διερευνούν τη σχέση Χριστιανισμού και ανθρωπίνων δικαιωμάτων συσχετίζοντας τις διάφορες εκφράσεις του Χριστιανισμού με έμφαση στην Ορθόδοξη Παράδοση της Εκκλησίας στην ανάπτυξη και εμπέδωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων
• ανακαλύπτουν και να διασυνδέουν την Ορθόδοξη Παράδοση της Εκκλησίας με τον εκάστοτε πολιτισμό ως σάρκωση και ως εμπολιτισμό του Ευαγγελίου πέρα από εθνικορομαντικές, ιδεολογικές και γεωεκκλησιολογικές σκοπιμότητες και αποκλεισμούς.
• εκτιμούν, να διερευνούν και να επιλύουν ενδεχόμενα προβλήματα που προκύπτουν από την ιδεολογική χρήση και πολιτική εργαλειοποίηση των σχέσεων θεολογίας και πολιτισμού ή Ορθοδοξίας και πολιτισμού.

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές/φοιτήτριες θα αποκτήσουν ένα πλέγμα ικανοτήτων ώστε να:

• επιχειρηματολογούν για τη γόνιμη σχέση και αλληλεπίδραση θεολογίας και πολιτισμού τόσο για τη ζωή της Εκκλησίας όσο και για την εμπνευσμένη μαρτυρία της στον δημόσιο χώρο άλλοτε και σήμερα ιδιαιτέρως.
• διαπιστώνουν και να αιτιολογούν τη γόνιμη σχέση θεολογίας και πολιτισμού ως συνέπειας της θεολογίας της ενσάρκωσης και της ευχαριστιακής χρήσης του κόσμου και της ζωής.
• αποτιμούν κριτικά και να επιβεβαιώνουν με ιστορικά και θεολογικά επιχειρήματα και παραδείγματα τη διαχρονική σχέση του Χριστιανισμού και της Ορθοδοξίας με τον πολιτισμό.
• να ανασυνθέτουν και να ανανοηματοδοτούν κριτικά τη σχέση θεολογίας και πολιτισμού στον σύγχρονο κόσμο όχι απλώς ως τυποποιημένη επανάληψη, απομίμηση και αναπαραγωγή των παλαιών μορφών και εκφράσεων της τέχνης και του πολιτισμού αλλά ως κλήση και προτροπή για την εμπνευσμένη δημιουργία νέων και σύγχρονων καλλιτεχνικών έργων πάντοτε στο ίδιο ανακαινιστικό πλαίσιο της Ορθόδοξης Παράδοσης και θεολογίας.

Αξιολόγηση: Η αξιολόγηση πραγματοποιείται με την ενεργό παρουσία, συμμετοχή και τον διάλογο των φοιτητών/τριών που αναπτύσσεται στη διαδικασία του μαθήματος, αλλά και μέσω εκπόνησης γραπτής εργασίας και προφορικής εξέτασης μετά το πέρας των μαθημάτων. Στο e-class του μαθήματος υπάρχει αναρτημένος ενδεικτικός γενικός κατάλογος θεμάτων, καθώς και σχετική βιβλιογραφία και διάφορα πολυμεσικά εργαλεία. Οι φοιτητές/τριες παρουσιάζουν στο τέλος του Εξαμήνου τις εργασίες τους.

Συχνά πραγματοποιούνται κοινά ερευνητικά σεμινάρια (Research Colloquium) και συνεργασία με μεταπτυχιακά μαθήματα άλλων τομέων του Τμήματος Θεολογίας, εκπαιδευτικές επισκέψεις σε Μουσεία, θέατρα και κινηματογράφους και ειδικές εισηγήσεις από προσκεκλημένους ομιλητές κυρίως από τον χώρο των τεχνών και του πολιτισμού.