Μάθημα : Σεμινάριο: Οι sinfonie concertanti του Johann Christian Bach

Το σεμινάριο απευθύνεται σε φοιτητές που ενδιαφέρονται για την μουσική θεωρία και ανάλυση επί του ρεπερτορίου της κλασσικής περιόδου. Πιο συγκεκριμένα, αντικείμενο του παρόντος σεμιναρίου θα αποτελέσουν οι sinfonie concertanti που ο Johann Christian Bach συνέθεσε για διάφορα σολιστικά όργανα και ορχήστρα κυρίως κατά την δεκαετία του 1770, σε συνάφεια με θεωρίες για την μουσική μορφή της εποχής εκείνης αλλά και μεταγενέστερες.

Περιεχόμενο μαθήματος

Οι πρώτες παραδόσεις γίνονται από τον διδάσκοντα, προκειμένου σε αυτές να παρουσιασθεί το επιλεγμένο ρεπερτόριο, να αποσαφηνισθεί το γενικό θεωρητικό πλαίσιο και να αναπτυχθούν ενδεικτικά ορισμένες πρακτικές εφαρμογές (αναλύσεις έργων), παράλληλα με αναφορές στην μουσική βιβλιογραφική έρευνα και την μεθοδολογία εκπόνησης μιας επιστημονικής εργασίας. Από εκεί και ύστερα, όλοι οι συμμετέχοντες στο σεμινάριο παρουσιάζουν υποχρεωτικά τις εργασίες τους, προτού τις καταθέσουν γραπτώς προς αξιολόγηση. Το πρόγραμμα ανακοινώνεται εγκαίρως στις Θεματικές Ενότητες του μαθήματος.

Προαπαιτούμενα

Η επιλογή των συμμετεχόντων αποφασίζεται στην πρώτη κιόλας παράδοση του σεμιναρίου (κανένας φοιτητής δεν γίνεται κατόπιν δεκτός). Η επιτυχής παρακολούθηση των μαθημάτων «Θεωρία και πράξη της τονικής μουσικής (αρμονική και δομική ανάλυση) Ι & ΙΙ» και «Μορφολογία της ευρωπαϊκής μουσικής (Ι & ΙΙ)», με βαθμό όχι μικρότερο του 7 (επτά), αποτελεί βασικό (όχι όμως και αποκλειστικό) κριτήριο επιλογής. Από εκεί και ύστερα, η φυσική και δη ενεργή παρουσία των φοιτητών σε όλες τις φάσεις διεξαγωγής του σεμιναρίου είναι υποχρεωτική· φοιτητής με περισσότερες από δύο απουσίες κατά την διάρκεια του εξαμήνου αποκλείεται αυτομάτως από το σεμινάριο!

Μέθοδοι αξιολόγησης

Η αξιολόγηση γίνεται πρωτίστως βάσει των γραπτών δοκιμίων που οι φοιτητές παραδίδουν εντός συγκεκριμένης χρονικής προθεσμίας και δευτερευόντως λαμβάνοντας υπ’ όψιν την επίδοσή τους στις προφορικές παρουσιάσεις των εργασιών.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

• William E. Caplin, Classical form: A theory of formal functions for the instrumental music of Haydn, Mozart, and Beethoven, Oxford University Press, New York 1998.
• Ioannis Fulias, “Across the borders of music eras and forms: ritornello and concerto-sonata forms in C. P. E. Bach’s concertos”, Studia Musicologica 64/3-4, 2023, p. 217-239.
• James Hepokoski και Warren Darcy, Elements of Sonata Theory: Norms, types, and deformations in the late-eighteenth-century sonata, Oxford University Press, New York 2006.
• Fred Ritzel, Die Entwicklung der »Sonatenform« im musiktheoretischen Schrifttum des 18. und 19. Jahrhunderts, Breitkopf & Härtel, Wiesbaden 1968.
• Ιωάννης Φούλιας, “Οι μορφές σονάτας και η θεωρητική τους εξέλιξη: Θεωρητικοί του 18ου αιώνος (Β΄)”, Πολυφωνία 9, Κουλτούρα, Αθήνα 2006, σ. 67-97.
• Ιωάννης Φούλιας, “Οι μορφές σονάτας και η θεωρητική τους εξέλιξη: Θεωρητικοί του 18ου αιώνος (Γ΄)”, Πολυφωνία 10, Κουλτούρα, Αθήνα 2007, σ. 35-64.
• Ιωάννης Φούλιας, “Οι μορφές σονάτας και η θεωρητική τους εξέλιξη: Θεωρητικοί του 19ου αιώνος (Α΄)”, Πολυφωνία 11, Κουλτούρα, Αθήνα 2007, σ. 89-118.
• Ιωάννης Φούλιας, “Οι μορφές σονάτας και η θεωρητική τους εξέλιξη: Συμπερασματικές επισημάνσεις επί των τριών πρώτων τύπων σονάτας – Η συμβολή της θεωρίας των Hepokoski και Darcy στην τρέχουσα επιστημονική συζήτηση”, Πολυφωνία 16, Κουλτούρα, Αθήνα 2010, σ. 112-154.
• Ιωάννης Φούλιας, “Οι μορφές σονάτας και η θεωρητική τους εξέλιξη: Ο πέμπτος τύπος σονάτας (“σονάτα κοντσέρτου”) στην θεωρία του 18ου και του 19ου αιώνος”, Πολυφωνία 18, Κουλτούρα, Αθήνα 2011, σ. 86-124.
• Ιωάννης Φούλιας, “Οι μορφές σονάτας και η θεωρητική τους εξέλιξη: Ο πέμπτος τύπος σονάτας (“σονάτα κοντσέρτου”) στην θεωρία του 20ού αιώνος και στην εποχή μας”, Πολυφωνία 19, Κουλτούρα, Αθήνα 2011, σ. 7-49.
• Ιωάννης Φούλιας, “Η μουσική του Ludwig van Beethoven μέσα από τα πρώτα κείμενα περί μουσικής μορφολογίας του Heinrich Birnbach (1827-1829)”, Πολυφωνία 21, Κουλτούρα, Αθήνα 2012, σ. 52-97.
• Ιωάννης Φούλιας, Οι συμφωνίες κατά τις οβιδιανές Μεταμορφώσεις του Carl Ditters von Dittersdorf: Συμβολή στην αποκατάσταση ενός έργου-σταθμού στην ιστορία της προγραμματικής μουσικής, Παπαγρηγορίου – Νάκας, Αθήνα 2015.
• Ιωάννης Φούλιας, “Η διμερής και η τριμερής μορφή σονάτας στο θεωρητικό έργο του Joseph Riepel. Απόπειρα ανακατασκευής και αποτίμησης”, στο: Ιωάννης Φούλιας – Πέτρος Βούβαρης – Κώστας Καρδάμης – Κώστας Χάρδας (επιμ.), 7ο Διατμηματικό Μουσικολογικό Συνέδριο: «Μουσική, λόγος και τέχνες» (Πρακτικά διατμηματικού συνεδρίου υπό την αιγίδα της Ελληνικής Μουσικολογικής Εταιρείας, Κέρκυρα, 30 Οκτωβρίου – 1 Νοεμβρίου 2015), Ελληνική Μουσικολογική Εταιρεία, Θεσσαλονίκη 2016, σ. 11-34.
• Ιωάννης Φούλιας, “Ο Anton Reicha και η πρώτη συστηματοποίηση των μουσικών μορφών στον 19ο αιώνα”, Πολυφωνία 33-34, Κουλτούρα, Αθήνα 2019, σ. 85-120.
• Ιωάννης Φούλιας, “Προς μιαν επαναξιολόγηση των τρόπων συγκρότησης και λειτουργικής ενσωμάτωσης του δεύτερου ritornello στις μορφές σονάτας κοντσέρτου της κλασσικής περιόδου, με αναφορά στον Carl Philipp Emanuel Bach”, στο: Ιωάννης Φούλιας, Μαγδαληνή Καλοπανά, Θοδωρής Καραθόδωρος, Τάσος Κολυδάς, Κατερίνα Λεβίδου και Νίκος Πουλάκης (επιμ.), 15ο Διατμηματικό Μουσικολογικό Συνέδριο: «Από την επικαιρότητα στην διαχρονικότητα: Μαρία Κάλλας, 100 χρόνια από την γέννησή της» (Πρακτικά διατμηματικού συνεδρίου υπό την αιγίδα της Ελληνικής Μουσικολογικής Εταιρείας, Αθήνα, 9-11 Νοεμβρίου 2023), Ελληνική Μουσικολογική Εταιρεία, Θεσσαλονίκη 2024, σ. 24-40.