Εισαγωγή στην επιστήμη του δικαίου

Φίλιππος Βασιλόγιαννης

Περιγραφή

Μάθημα υποχρεωτικό α' εξαμήνου (κωδ. 2003). 

Για τη διδακτέα ύλη του μαθήματος δείτε στις πληροφορίες και τις σχετικές σημειώσεις των παραδόσεων των διδασκόντων (*).

 

(*) Για την προετοιμασία των φοιτητών στην εξέταση του μαθήματος, οι διδάσκοντες προτείνουν ως βοηθήματα τα αναφερόμενα στις πληροφορίες εγχειρίδια, η μελέτη των οποίων πρέπει να συνδυάζεται με τις σχετικές επισημάνσεις, αναλύσεις και υποδείξεις των σημειώσεών τους.

Προστατεύονται όλα τα δικαιώματα
Κλιμάκιο Β

Διδάσκων: Φίλιππος Βασιλόγιαννης, Αναπληρωτής Καθηγητής

Προϊδέαση

  • Αποστόλου Σ. Γεωργιάδη, Τι είναι δίκαιο; Η νομική επιστήμη για όλους (Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2018)

Εγχειρίδια

  • Ιωάννου Π. Αραβαντινού, Εισαγωγή στην επιστήμη του δικαίου (Αθήναι: Έκδοση Αντ. Ν. Σάκκουλα, 2η έκδ. 1983)
  • Αποστόλου Σ. Γεωργιάδη, Εισαγωγή στη νομική επιστήμη (Αθήνα: Π. Ν. Σάκκουλας, 2020)
  • Παύλου Κ. Σούρλα, Justi atque injusti scientia: μιά εισαγωγή στην επιστήμη του δικαίου (Αθήνα - Κομοτηνή: Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, 1995)
  • Κώστα Σταμάτη - Ανδρέα Τάκη, Εισαγωγή στην επιστήμη του δικαίου (Αθήνα - Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Σάκκουλα, 2015)         

Πρόσθετη βασική βιβλιογραφία

  • Robert Alexy, Begriff und Geltung des Rechts (Freiburg - München: Verlag Karl Alber, 1992)
  • Ronald Dworkin, Law’s Empire (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1986) = Η αυτοκρατορία του νόμου, μετ. Θάνου Σαμαρτζή (Αθήνα: Εκδόσεις Ευρασία, 2010)
  • H. L. A. Hart, The Concept of Law (Oxford: Oxford University Press, 1η έκδ. 1961, 3η έκδ. 2013) = Η έννοια του δικαίου, μετ. Σταύρου Μακρή (Αθήνα: Εκδόσεις Αρσενίδη, 2019)
  • Hans Kelsen, General Theory of Law and State, μετ. Anders Wedberg(Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1949)
  • Αριστοβούλου Ι. Μάνεση, Συνταγματικό Δίκαιο Ι (Θεσσαλονίκη: Εκδοτικός Οίκος Σάκκουλα, 1982
  • Max Weber, Wirtschaft und Gesellschaft: Recht, in Gesamtausgabe, τ. Ι/22.3 (Tübingen: Mohr Siebeck, 2010) = Οικονομία και κοινωνία: 4. Κοινωνιολογία του δικαίου, μετ. Θανάση Γκιούρα (Αθήνα: Εκδόσεις Σαββάλας, 2011) 

Γενικό διάγραμμα παραδόσεων

Εβδομάδα

Παράδοση

Θεματική

I

1

Προϊδέαση: νόμοι, δίκαιο και νομικοί 

 

2

Το ζήτημα του ορισμού του δικαίου: οι κοινωνικές σχέσεις και οι τρόποι ρυθμίσεώς τους

II

3

Κανόνες: υποχρεωτικότητα και εξαναγκαστόν

 

4

Ισχύς, θετικότητα και αποτελεσματικότητα του δικαίου

III

5

Η θεμελίωση της ισχύος του δικαίου: (α) νομικός ρεαλισμός 

 

6

(συν.): (β) νομικές θεωρίες (Kelsen) 

IV

7

(συν.): (γ) φιλοσοφικές θεωρίες

 

8

Φυσικό δίκαιο και νομικός θετικισμός : (α) κλασσικό φυσικό δίκαιο (Αριστοτέλης και Θωμάς Ακυινάτης)

V

9

(συν.): (β) νεότερο φυσικό δίκαιο (Hobbes και Locke)

 

10

(συν.): (γ) αρχές δικαιοσύνης (Kant και Rawls)

VI

11

(συν.): (δ) νομικός θετικισμός (Austin και Hart)

 

12

Δίκαιο και πολιτική: δικαιώματα και δημόσιο συμφέρον (Dworkin)

VII

13

Δίκαιο και ηθική: ηθική της αυτονομίας (Kant και Mill)

 

14

Σύνοψη: δίκαιο και δικαιοσύνη

VIII

15

Νομικός σκεπτικισμός

 

16

Νομική θεωρία και πράξη: δικαστήρια και νομικές σχολές 

IX

17

Η δικαιοδοτική πράξη

 

18

Η εφαρμογή του δικαίου: από την απόδειξη στην υπαγωγή

X

19

Ο δικανικός συλλογισμός

 

20

Το ζήτημα της ερμηνείας του δικαίου

XI

21

Παραδοσιακή μεθοδολογία: (α) η γραμματική ερμηνεία

 

22

(συν.) (β) ιστορική, συστηματική και τελολογική ερμηνεία

XII

23

Κριτική της παραδοσιακής μεθοδολογίας: ερμηνευτισμός (ενότητα της ερμηνείας και αρχές του δικαίου)

 

24

Κενά του δικαίου (;): αναλογία και αντιδιαστολή (*)

XIII

25

Γνώση του δικαίου και νομική κρίση

 

26

Επιστήμη του δικαίου: παρελθόν, παρόν και μέλλον

                                               (*) εκτός εξεταστέας ύλης

 Διαδικασία εκπονήσεως εργασίας

Είναι δυνατή, κατά την κρίση του διδάσκοντος, η εκπόνηση εργασίας από τους πρωτοετείς φοιτητές τού εκάστοτε ακαδημαϊκού έτους, η οποία λαμβάνεται υπ’ όψιν στην τελική βαθμολογία. Η σχετική διαδικασία έχει ως εξής:

(1) Προ των Διακοπών των Χριστουγέννων, μετά από ανακοίνωση του διδάσκοντος προς τους ακροατές των παραδόσεών του, καλείται κάθε ενδιαφερόμενος φοιτητής να συζητήσει μαζί του, κατά την ώρα ακροάσεώς του ή, κατόπιν συνεννοήσεως, κάποια άλλη ημέρα και ώρα, το θέμα με το οποίο θα ήθελε ο ίδιος να ασχοληθεί, οπωσδήποτε σχετικό με κάποιο ζήτημα που έχει ήδη προκαλέσει το ενδιαφέρον του κατά τη διάρκεια των παραδόσεων, αφού προηγουμένως μελετήσει τις οδηγίες:

Το θέμα της εργασίας καθορίζεται από τον διδάσκοντα, βάσει των ενδιαφερόντων του φοιτητή, και τίθεται υπ’ όψιν του τελευταίου η βασική βιβλιογραφία. Ακολουθεί συνάντηση του διδάσκοντος με όλους τους φοιτητές που έχουν αναλάβει θέμα εργασίας κατά τα προηγηθέντα, προκειμένου να συζητηθούν τα τεχνικά και ουσιαστικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν ή θα κληθούν να αντιμετωπίσουν στη συνέχεια.

(2) Το μέγεθος της εργασίας πρέπει να επιτρέπει την πλήρη έκθεση της επιχειρηματολογίας (χωρίς περιττές αναπτύξεις), να είναι, δηλαδή, 3.000 (το ελάχιστο) - 4.000 (το μέγιστο) λέξεων, περιλαμβανομένων των υποσημειώσεων. Εφιστάται ιδιαιτέρως η προσοχή στην αποφυγή κάθε είδους λογοκλοπής. Σπουδαίο βοήθημα αποτελούν τα σχετικά με το θέμα λήμματα της έγκυρης ηλεκτρονικής Stanford Encyclopedia of Philosophy

(3) Η εργασία αποστέλλεται με ηλεκτρονικό μήνυμα μέχρι την τελευταία ημέρα της περιόδου διδασκαλίας του χειμερινού εξαμήνου. Μετά το πέρας της Εξεταστικής του Ιανουαρίου – Φεβρουαρίου, όσοι φοιτητές εκπόνησαν εργασία καλούνται να την παρουσιάσουν, βάσει σχετικού προγράμματος, σε έναν κλειστό κύκλο (ο οποίος περιλαμβάνει, κατ’ αρχήν, γιά τεχνικούς λόγους, μόνο τους φοιτητές που εκπόνησαν εργασία).

Ανακοινώσεις