Δίκαιο, ηθική και βιοηθική

Φίλιππος Βασιλόγιαννης

Περιγραφή

Μάθημα υποχρεωτικό β' εξαμήνου (κωδ. ΔΙΚ. 101) του Διαπανεπιστημιακού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών "Βιοηθική", το οποίο έχει συσταθεί από τα Τμήματα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών, Ιατρικής, Βιολογίας και Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και τη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. 

Προστατεύονται όλα τα δικαιώματα
Περιεχόμενα παραδόσεων, βιβλιογραφία κ. λπ.

Διάρκεια 1 εξάμηνο (1 δ. μ. / 4 ECTS)


Στόχοι Να εξοικειωθούν οι μεταπτυχιακοί φοιτητές με τις κανονιστικές προϋποθέσεις των ρυθμίσεων του δικαίου σε ζητήματα βιοηθικής και να συλλάβουν τη βαρύνουσα σημασία των αποφάσεων του νομοθέτη και των κρίσεων του δικαστή σε ζητήματα που άπτονται της αξίας της ανθρώπινης ζωής.

 

Περιεχόμενα


Α' Μέρος: Θεωρητική θεμελίωση

Το πρώτο μέρος στρέφεται γύρω από το ζήτημα των σχέσεων δικαίου, ηθικής και πολιτικής. Με αφετηρία τις τρέχουσες αντιλήψεις που διαισθητικά ακολουθεί ένας μη ειδικός, αναλύονται τα βασικά γνωρίσματα του δικαίου και της ηθικής και αντικρούεται η κρατούσα εκδοχή του νομικού θετικισμού, κατά την οποία δεν υφίσταται αναγκαία εννοιολογική σχέση μεταξύ των δύο. Εκτίθεται η βαρύνουσα σημασία των ηθικών εκτιμήσεων και αξιολογήσεων στο έργο τόσο του νομοθέτη όσο και του δικαστή και εξετάζονται τα ηθικά και πολιτικά θεμέλια του δικαίου, ιδίως οι αρχές της προσωπικής αυτονομίας και της δημοκρατίας, το περιεχόμενο των θεμελιωδών δικαιωμάτων και οι προσήκουσες στο δίκαιο αρχές δικαιοσύνης.

 

Διάγραμμα παραδόσεων Α΄ Μέρους (*). Διδάσκων: Παύλος Σούρλας, Ομότιμος Καθηγητής 

  1. Πρoβλήματα σχέσεων δικαίου και ηθικής
  2. Θέσπιση του δικαίου: ζητήματα νoμιμoπoίησης
  3. To αγαθό και το oρθό
  4. Η ηθική του βίου
  5. Ηθική του βίου και δημoκρατικός νoμoθέτης


Β' Μέρος: Πρακτικά διλήμματα

Το δεύτερο μέρος στρέφεται γύρω από το ζήτημα των νομιμοποιημένων νομοθετικών παρεμβάσεων σε ζητήματα βιοηθικής. Υποστηρίζεται ότι, σύμφωνα με τις ηθικές και πολιτικές αρχές που εξετάσθηκαν στο πρώτο μέρος, η ζητούμενη κρατική παρέμβαση δεν είναι νομιμοποιημένη, όταν απλώς και μόνο βασίζεται στη γνώμη της πλειοψηφίας, αλλά επειδή είναι επιβεβλημένη ή επιτρεπτή γιά τους ορθούς λόγους, ιδίως εκείνους που συνυφαίνονται με την προστασία των ατομικών και των πολιτικών δικαιωμάτων. Με αφετηρία τη θέση ότι εν προκειμένω δεν καλούμαστε να διευρύνουμε τις γνώσεις μας, αλλά να επιλύσουμε πρακτικά διλήμματα, επιδιώκεται πρωτίστως να εκτεθεί ένας έλλογος και εύλογος τρόπος διατυπώσεως των σχετικών προβλημάτων, ώστε η προσήκουσα διατύπωσή τους να επικαθορίζει κατά τρόπο αβίαστο τη διαδικασία επιλύσεώς τους.

 

Διάγραμμα παραδόσεων Β΄Μέρους (*). Διδάσκων: Φίλιππος Βασιλόγιαννης, Αναπληρωτής Καθηγητής                                                                                                            

1. Η αξία της ανθρώπινης ζωής
    1.1 Άμβλωση: Dworkin και Rawls
    1.2 Άμβλωση: Dworkin (συνέχεια)
    1.3 Αυτοκτονία και ευθανασία
    1.4 Ευθανασία: Dworkin (συνέχεια)
2. Ακούσια πατρότητα
3. Η αναπαραγωγική κλωνοποίηση ως θεραπευτική
4. Η χρήση των βλαστοκυττάρων στη βιοϊατρική έρευνα
5. Πρόσωπα και προσωπική ταυτότητα
    5.1 Μέλλοντα πρόσωπα
    5.2 Ένα ατομικό δικαίωμα γενετικής ταυτότητας
6. Γενετική γνώση, γενετική κακοτυχία και δικαιοσύνη
7. Βιοηθικά καθήκοντα
    7.1 Το καθήκον ειλικρίνειας του ιατρού: ένα απόλυτο καθήκον
    7.2 Το ανθρώπινο σώμα: πρόσωπο και πράγμα
    7.3 Υφίστανται άμεσα καθήκοντά μας έναντι των ζώων;

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

  • Allen Buchanan, Dan W. Brock, Norman Daniels και Daniel Wikler, From Chance to Choice: Genetics & Justice (Cambridge: Cambridge University Press, 2000)
  • Ronald Dworkin, Η επικράτεια της ζωής: αμβλώσεις, ευθανασία και ατομική ελευθερία, μετάφραση Φιλίπππου Βασιλόγιαννη (Αθήνα: Εκδόσεις Αρσενίδη, 2013)
  • Kωνσταντίνου Παπαγεωργίου, «Ποινικοποίηση και ηθική», Ισοπολιτεία 5 (2001), 115-150
  • Παύλου Σούρλα, Ρυθμίζοντας τα του βίου: ο νομοθέτης και η βιοηθική (Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2020)
  • του διδάσκοντος, Αυτονομία και βιοηθικός εξαναγκασμός. Μια κριτική περιπτωσιολογια: από τις αμβλώσεις και την ευθανασία στο ιατρικό λειτούργημα και τη βιοτεχνολογία (ό. π.)

 

Οδηγίες γιά τη μελέτη φιλοσοφικών κειμένων και την εκπόνηση εργασιών 

 

(*) Σύμφωνα με το Πρόγραμμα Μαθημάτων.

Ανακοινώσεις